Azərbaycan xalqına qarşı 1918-ci ildə törədilmiş soyqırımı hadisələrinin mahiyyətini və miqyasını sübut edən ən mühüm mənbələrdən biri təkcə Azərbaycan və xarici arxiv sənədləri deyil, eyni zamanda erməni müəlliflərinin özlərinin yazdıqları əsərlər, xatirələr və etiraflardır. Bu mənbələr göstərir ki, baş vermiş qırğınlar təsadüfi hadisələr deyil, əvvəlcədən planlaşdırılmış və məqsədyönlü şəkildə həyata keçirilmiş sistemli bir siyasətin nəticəsi olmuşdur.

Tarixi faktlar təsdiq edir ki, həmin dövrdə erməni silahlı dəstələri müxtəlif bölgələrdə azərbaycanlı əhaliyə qarşı kütləvi zorakılıq aktları törətmiş, yaşayış məntəqələrini dağıtmış və minlərlə insanı qətlə yetirmişdir. Bu hadisələrə dair bir sıra erməni müəlliflərinin əsərlərində dolayısı və ya birbaşa şəkildə etiraf xarakterli məlumatlar yer alır. Həmin məlumatlar Azərbaycan tərəfinin irəli sürdüyü faktların obyektivliyini və əsaslılığını bir daha təsdiqləyir.

Erməni mənbələrində yer alan bəzi məlumatlarda silahlı dəstələrin azərbaycanlı kəndlərinə hücum etməsi, əhalinin qırılması və yaşayış məntəqələrinin yandırılması kimi faktlar açıq şəkildə qeyd olunur. Bu yazılarda hadisələrin miqyası və qəddarlığı bəzən dolayı şəkildə təqdim edilsə də, mahiyyət etibarilə törədilmiş cinayətlərin etirafı kimi qiymətləndirilir. Bu isə onu göstərir ki, tarixi həqiqətləri tam şəkildə gizlətmək mümkün olmamışdır.

Eyni zamanda, həmin dövrün bəzi erməni siyasi və ictimai xadimləri də baş verən hadisələrin faciəvi nəticələrini etiraf etmiş, törədilən zorakılıqların miqyasını qeyd etmişlər. Bu etiraflar sübut edir ki, hadisələrin arxasında dayanan qüvvələr azərbaycanlı əhaliyə qarşı məqsədyönlü siyasət həyata keçirmişdir. Bu isə beynəlxalq hüquq baxımından soyqırımı cinayətinin əsas elementlərini təsdiq edən mühüm faktorlardan biridir.

Bu cür etirafların xüsusi əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, onlar hadisələrin birbaşa iştirakçıları və ya həmin dövrün şahidləri tərəfindən səsləndirilmişdir. Bu isə həmin məlumatların etibarlılığını daha da artırır və onların tarixi mənbə kimi dəyərini yüksəldir. Belə faktlar tarixi həqiqətlərin obyektiv şəkildə araşdırılması və beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Azərbaycan dövlətinin apardığı ardıcıl siyasət nəticəsində bu kimi faktların toplanması, sistemləşdirilməsi və dünya ictimaiyyətinə təqdim edilməsi istiqamətində mühüm işlər görülmüşdür. Elmi tədqiqatlar, nəşr olunan kitablar və beynəlxalq tədbirlər çərçivəsində erməni mənbələrində yer alan bu etiraflar geniş şəkildə təqdim olunur və tarixi həqiqətlərin sübuta yetirilməsində mühüm rol oynayır.

Bununla yanaşı, bu cür etiraflar erməni tərəfinin uzun illər apardığı təhrif və dezinformasiya siyasətinin əsassız olduğunu da ortaya qoyur. Tarixi faktların gizlədilməsi və ya saxtalaşdırılması cəhdlərinə baxmayaraq, mövcud sənədlər və etiraflar həqiqətlərin üzə çıxmasına imkan verir. Bu isə tarixi ədalətin bərpası istiqamətində mühüm addımdır.

Bu gün qarşıda duran əsas vəzifələrdən biri də bu etirafların beynəlxalq müstəvidə daha geniş şəkildə tanıdılması, onların hüquqi-siyasi qiymətləndirilməsi və soyqırımı faktlarının dünya ictimaiyyətinə çatdırılmasıdır. Bu istiqamətdə aparılan fəaliyyət təkcə tarixi həqiqətlərin qorunmasına deyil, eyni zamanda gələcəkdə bu kimi faciələrin təkrarlanmamasına xidmət edir.

Nəticə etibarilə, erməni müəlliflərinin və şahidlərinin etirafları 1918-ci ildə Azərbaycan xalqına qarşı törədilmiş soyqırımı hadisələrinin danılmaz sübutları kimi çıxış edir. Bu faktlar bir daha göstərir ki, baş verən hadisələr təsadüfi deyil, sistemli və məqsədyönlü siyasətin nəticəsi olmuşdur. Tarixi həqiqətlərin üzə çıxarılması və beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması isə bu gün də öz aktuallığını qoruyur və bu istiqamətdə fəaliyyət davam etdirilməlidir.

Pərviz Cavadov,

YAP Neftçala rayon təşkilatı ərazi partiya təşkilatının sədri

Neftçala şəhər Uşaq-İncəsənət məktəbinin direktor müavini