Azərbaycan tibb elminin görkəmli nümayəndəsi, akademik Zərifə Əliyevanın elmi fəaliyyəti içərisində onun doktorluq dissertasiyası xüsusi yer tutur. Bu fundamental tədqiqat yalnız oftalmologiya sahəsində deyil, ümumilikdə peşə patologiyası istiqamətində yeni elmi yanaşmaların formalaşmasına mühüm töhfə vermişdir. Alimin bu sahədə apardığı araşdırmalar dövrünün ən aktual tibbi problemlərindən birinə – istehsalat şəraitinin insan sağlamlığına təsirinə həsr olunmuşdur.

Zərifə Əliyevanın doktorluq işi sənaye sahəsində çalışan insanların görmə orqanına təsir edən zərərli amillərin kompleks şəkildə öyrənilməsinə yönəlmişdir. Xüsusilə kimya və neft sənayesində fəaliyyət göstərən işçilərin qarşılaşdığı peşə xarakterli göz xəstəliklərinin səbəbləri, inkişaf mexanizmləri və klinik xüsusiyyətləri geniş şəkildə tədqiq edilmişdir. Bu yanaşma həmin dövr üçün yenilikçi olmaqla yanaşı, gələcək elmi tədqiqatlar üçün də möhkəm baza yaratmışdır.

Akademik Zərifə Əliyeva öz dissertasiya işində yalnız xəstəliklərin təsvirini verməklə kifayətlənməmiş, eyni zamanda onların profilaktikası və müalicəsi istiqamətində elmi əsaslandırılmış təkliflər irəli sürmüşdür. O, istehsalat mühitində mövcud olan zərərli kimyəvi maddələrin və digər faktorların görmə orqanına təsirini müəyyənləşdirərək, bu təsirlərin minimuma endirilməsi üçün konkret tədbirlər sistemi hazırlamışdır. Bu tövsiyələr sonradan praktiki səhiyyədə geniş tətbiq olunmuş və öz effektivliyini sübut etmişdir.

Zərifə Əliyevanın doktorluq tədqiqatının mühüm cəhətlərindən biri də peşə patologiyası ilə oftalmologiya arasında qarşılıqlı əlaqənin elmi əsaslarla izah olunmasıdır. O, bu iki sahəni bir-biri ilə əlaqəli şəkildə tədqiq edərək, multidissiplinar yanaşmanın vacibliyini ön plana çəkmişdir. Bu isə sonrakı dövrlərdə tibbin müxtəlif sahələri arasında inteqrasiyanın güclənməsinə təkan vermişdir.

Alimin dissertasiya işi yalnız nəzəri əhəmiyyət daşımamış, eyni zamanda istehsalat müəssisələrində çalışan işçilərin sağlamlığının qorunmasına real töhfə vermişdir. Onun elmi nəticələri əsasında hazırlanmış profilaktik tədbirlər istehsalat şəraitində tətbiq olunaraq peşə ilə bağlı göz xəstəliklərinin yayılmasının azalmasına səbəb olmuşdur. Bu baxımdan, Zərifə Əliyevanın doktorluq işi elmin praktik faydasının bariz nümunəsi kimi qiymətləndirilir.

Zərifə Əliyevanın bu sahədə apardığı tədqiqatlar beynəlxalq elmi ictimaiyyət tərəfindən də maraqla qarşılanmışdır. Onun əldə etdiyi nəticələr oftalmologiya və peşə patologiyası sahəsində çalışan mütəxəssislər üçün dəyərli elmi mənbəyə çevrilmişdir. Bu isə Azərbaycan elminin dünya miqyasında tanınmasına və nüfuzunun artmasına mühüm təsir göstərmişdir.

Akademikin doktorluq dissertasiyası eyni zamanda onun gələcək elmi fəaliyyətinin istiqamətlərini müəyyənləşdirmişdir. Sonrakı illərdə apardığı tədqiqatlar da məhz bu fundamental işin davamı kimi çıxış etmiş, daha geniş elmi nəticələrin əldə olunmasına şərait yaratmışdır. Bu isə bir daha təsdiq edir ki, Zərifə Əliyevanın elmi yanaşması sistemli və məqsədyönlü xarakter daşıyırdı.

Bu gün də Zərifə Əliyevanın doktorluq tədqiqatında irəli sürdüyü ideyalar və elmi müddəalar aktuallığını qoruyur. Müasir dövrdə sənaye sahələrinin inkişafı ilə əlaqədar olaraq peşə patologiyası problemləri yenidən ön plana çıxarkən, onun irsi bu sahədə çalışan mütəxəssislər üçün mühüm istinad mənbəyi olaraq qalır.

Namiq Məmmədov,

YAP Neftçala rayon təşkilatı ərazi partiya təşkilatının sədri

Xıllı qəsəbə İƏD üzrə nümayəndə