Bakıda Cənub Qaz Dəhlizi Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 12-ci və Yaşıl Enerji Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 4-cü iclasları qlobal enerji gündəliyinin ən aktual məsələlərinin müzakirə olunduğu mühüm platforma kimi diqqət çəkir. Prezident İlham Əliyevin çıxışı isə bu platformanın artıq regional təşəbbüs deyil, geniş coğrafiyanı əhatə edən strateji enerji mexanizminə çevrildiyini bir daha nümayiş etdirir.

Enerji təhlükəsizliyi məsələlərinin məhz dialoq və qarşılıqlı etimad mühitində müzakirə olunması bugünkü mürəkkəb beynəlxalq şəraitdə daha aydın şəkildə öz əhəmiyyətini göstərir. Son 12 ilin təcrübəsi sübut edib ki, birgə səylər nəticəsində ən çətin ssenarilər belə real nəticələrlə əvəzlənə bilər.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında səsləndirdiyi əsas məqamlardan biri qaz ixracının coğrafiyasının sürətlə genişlənməsi olub. Artıq 16 ölkə Azərbaycan qazının istehlakçısına çevrilib. Boru kəmərləri vasitəsilə qaz tədarük edilən ölkələrin sayına görə dünya miqyasında ön sıralarda yer almaq həyata keçirilən enerji strategiyasının uğurlu nəticəsidir. Xüsusilə Avropa bazarında mövcudluğun genişləndirilməsi mühüm önəm kəsb edir. Almaniya və Avstriyaya qaz tədarükünə başlanılması ilə Avropa İttifaqının 10 üzv dövləti Azərbaycan qazı ilə təmin olunur. Bu amillər enerji təhlükəsizliyi baxımından mühüm alternativ mənbə formalaşdırmaqla yanaşı, uzunmüddətli tərəfdaşlıq modelini də möhkəmləndirir. Lakin artan tələbat mövcud infrastrukturun genişləndirilməsini zəruri edir. Dövlətimizin başçısının qeyd etdiyi kimi, bu gün Cənub Qaz Dəhlizi artıq tam yüklənmiş vəziyyətdədir: “Biz bazarda mövcud tələbatı və qlobal vəziyyəti nəzərə alaraq, artacaq tələbatı qarşılamaq məqsədilə əlavə genişləndirmə və interkonnektor imkanlarını araşdırırıq. Məqsədimiz ixracı maksimum səviyyəyə çatdırmaqdır”.Məşvərət Şurası çərçivəsində müzakirə olunan əsas istiqamətlərdən biri də yaşıl enerji keçididir. Prezident İlham Əliyev bildirib ki, Bir neçə layihə artıq icra mərhələsindədir və gələcək illərdə biz alternativ enerji mənbələri ilə işləyən yeni elektrik stansiyalarının açılışını gözləyirik. Regionun ən böyük – 240 meqavat gücündə külək elektrik stansiyası “ACWA Power” tərəfindən inşa edilərək istifadəyə verilib. 2023-cü ildə isə “Masdar” şirkəti 230 meqavat gücündə günəş elektrik stansiyasını istismara verib. Bu layihələr enerji balansında alternativ mənbələrin payını əhəmiyyətli dərəcədə artırır.

Burada diqqət çəkən məqamlardan biri dövlət və özəl sektorun sinerjisidir. SOCAR ilə yanaşı, özəl şirkətlərin də alternativ enerji layihələrinə investisiya yatırması bazarın perspektivliyini göstərir. Yaşıl enerjinin ixracı üçün ötürücü infrastrukturun qurulması prioritet istiqamətlərdəndir. Azərbaycandan Avropaya Qara dənizin dibi ilə uzanacaq enerji kabeli və Mərkəzi Asiyadan ölkəmizə enerji ötürülməsini nəzərdə tutan layihələr artıq müqavilə mərhələsindədir. Layihələrdən birində iqtisadi-texniki əsaslandırma tamamlanmaq üzrədir, digərində isə proses davam edir. Bu təşəbbüslər yalnız enerji layihəsi deyil, eyni zamanda yeni geoiqtisadi xəritənin formalaşdırılması deməkdir. Gələcəkdə bu enerji dəhlizləri bir çox dövlətlər üçün ekzistensial əhəmiyyət daşıyacaq strateji infrastruktura çevriləcəkdir. Bakıda keçirilən bu iclaslar bir daha sübut edir ki, Cənub Qaz Dəhlizi təşəbbüsü artıq regional layihə deyil, qlobal enerji təhlükəsizliyinin mühüm komponentlərindən biridir. Eyni zamanda, yaşıl enerji gündəliyinin paralel şəkildə inkişafı enerji siyasətində balanslı və uzaqgörən yanaşmanın göstəricisidir. Prezident İlham Əliyevin çıxışı isə göstərdi ki, enerji strategiyası yalnız bugünkü tələbatın qarşılanmasına deyil, gələcək onilliklərin təhlükəsizlik və dayanıqlılıq çağırışlarına cavab verməyə hesablanıb.

Pərvanə Səfərova,

YAP fəalı, Hacıqabul Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyinin bələdçisi.