Son dövrlərdə regionda baş verən hadisələr göstərir ki, bəzi qüvvələr Cənubi Qafqazda sabitliyi pozmaq və yeni gərginlik ocaqları yaratmaq niyyətindən əl çəkmirlər. İran İslam Respublikası ərazisindən həyata keçirilən dron hücumları isə bu baxımdan ciddi narahatlıq doğuran hadisə kimi qiymətləndirilməlidir. Belə bir addım nəinki iki qonşu dövlət arasındakı münasibətlərə zərbə vurur, həm də regionda təhlükəsizlik və əməkdaşlıq mühitinə ciddi təhlükə yaradır.

İlk növbədə, İran ərazisindən Naxçıvan istiqamətində dron hücumunun həyata keçirilməsi qətiyyətlə pislənilməlidir.

Dövlətlərin suverenliyi və ərazi bütövlüyü beynəlxalq hüququn əsas prinsiplərindən biridir. Bu baxımdan Azərbaycan ərazisinə qarşı edilən hər hansı hücum açıq şəkildə beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə ziddir və qəbuledilməzdir.

Baş vermiş hadisəyə görə məsuliyyət tam şəkildə İran tərəfinin üzərinə düşür. Çünki dron hücumunun məhz İran ərazisindən həyata keçirildiyi barədə məlumatlar regionda ciddi narahatlıq yaradıb. Hər bir dövlət öz ərazisindən başqa ölkələrə qarşı yönələn hərbi və ya terror xarakterli fəaliyyətlərin qarşısını almağa borcludur. Bu məsuliyyət isə beynəlxalq hüququn əsas tələblərindən biridir.

Naxçıvan ərazisinə dron zərbəsinin endirilməsi xüsusilə diqqətçəkən və təəssüf doğuran bir hadisədir.

Bu cür addım İran hakimiyyətinin riyakarlığını və nankorluğunu göstərən fakt kimi qiymətləndirilir. Çünki Azərbaycan hər zaman qonşu dövlətlərlə münasibətlərdə səmimi və konstruktiv mövqe nümayiş etdirib, qarşılıqlı hörmət və əməkdaşlıq prinsipinə sadiq qalıb.

Daha da narahatedici məqam ondan ibarətdir ki, hücumun hədəfi mülki infrastruktur olub. Mülki obyektlərə, xüsusilə də vətəndaşların istifadə etdiyi hava limanına dron hücumu təşkil etmək beynəlxalq humanitar hüququn kobud şəkildə pozulmasıdır. Bu, həm də açıq şəkildə acizlik və qorxaqlıq əlaməti kimi qiymətləndirilməlidir. Çünki mülki obyektlərə hücum etmək hərbi deyil, terror xarakterli addım hesab olunur.

Bu hadisə regionda gərginliyin artmasına xidmət edən təhlükəli bir presedentdir. Cənubi Qafqazda uzun illər davam edən münaqişələrdən sonra formalaşmağa başlayan yeni əməkdaşlıq və təhlükəsizlik mühiti bu cür təxribatlarla sarsıdılmaq istənilir. Halbuki region ölkələrinin əsas məqsədi sabitlik, inkişaf və qarşılıqlı əməkdaşlıq olmalıdır.

Mövcud vəziyyətdə İran İslam Respublikası qısa müddət ərzində baş verən hadisəyə aydınlıq gətirməli, bu barədə rəsmi izahat verməli və belə halların gələcəkdə təkrarlanmaması üçün təxirəsalınmaz tədbirlər görməlidir. Bu həm regional sabitliyin qorunması, həm də iki ölkə arasındakı münasibətlərin daha da gərginləşməsinin qarşısını almaq baxımından vacibdir.

Azərbaycan isə tarixən qonşuluq və qarşılıqlı hörmət prinsipinə sadiq qalıb. Heç vaxt Azərbaycan ərazisi başqa dövlətlərə qarşı istifadə edilməyib və heç bir ölkə üçün təhlükə mənbəyi olmayıb. Azərbaycan hər zaman sülh və əməkdaşlıq tərəfdarı kimi çıxış edib.

Bunun bariz nümunələrindən biri də Azərbaycan rəhbərliyinin humanitar və siyasi məsələlərdə nümayiş etdirdiyi həssas yanaşmadır. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev İranın Ali Liderinin vəfatı ilə bağlı dərhal başsağlığı vermiş və diplomatik nəzakət qaydalarına uyğun olaraq səfirliyi ziyarət etmişdir. Bu addım Azərbaycanın humanist və məsuliyyətli dövlət siyasətinin göstəricisidir.

Azərbaycan heç vaxt riyakar siyasət yürütməyib. Əksinə, çətin və ağır günlərdə qonşu dövlətlərə dəstək göstərib, humanitar yardım təşəbbüsləri ilə çıxış edib. Hətta İran üçün humanitar yardım göndərilməsi məsələsi də gündəmdə olub. Belə bir şəraitdə mülki infrastruktura qarşı hücumun həyata keçirilməsi xüsusilə təəssüf doğurur.

Eyni zamanda İran daxilində yaşayan milyonlarla azərbaycanlının vəziyyəti də uzun illərdir narahatlıq doğuran məsələlərdən biridir. Bu soydaşlarımız müxtəlif hüquq məhdudiyyətləri, təzyiqlər və ayrı-seçkilik halları ilə üzləşir, milli kimlik və mədəni hüquqlarını müdafiə edən fəallar təqib olunur və cəzalandırılır. Bu reallıq da regionda etimad mühitinin zəifləməsinə səbəb olan amillərdəndir.

Tarix göstərir ki, Azərbaycan dövlətinə və xalqına qarşı yönələn hər hansı təcavüz və ya təxribat gec-tez öz cavabını alır. Azərbaycanın suverenliyinə və təhlükəsizliyinə qarşı çıxan qüvvələr həmişə peşman olublar. Bu baxımdan İran tərəfi də bu cür məsuliyyətsiz addımların nəticələrini ciddi şəkildə düşünməlidir.

Azərbaycan dövləti beynəlxalq hüquqa əsaslanaraq öz ərazi bütövlüyünü və vətəndaşlarının təhlükəsizliyini qorumaq hüququna malikdir. Buna görə də Azərbaycan tərəfi müvafiq cavab tədbirləri görmək hüququnu özündə saxlayır və bu kimi hücum aktlarının cavabsız qalmayacağını açıq şəkildə bəyan edir.

Regionun gələcəyi qarşıdurmada deyil, əməkdaşlıqda və qarşılıqlı hörmətə əsaslanan münasibətlərdədir. Bu səbəbdən də bütün tərəflər məsuliyyətli davranmalı, təxribat xarakterli addımlardan çəkinməli və sülhə xidmət edən siyasət yürütməlidirlər.

Bayram Xudayarov

Elm və Təhsil Nazirliyi Fizika İnstitutunun əməkdaşı, "Heydər Əliyev məktəbinin davamçıları" Feysbuk qrupunun təsisçisi və rəhbəri, YAP-ın fəal üzvü