26 Fevral 1992-ci il tarixində baş vermiş Xocalı soyqırımı, XX əsrin ən dəhşətli insan faciələrindən biri kimi tarixə düşüb. Bu hadisə, Ermənistan silahlı qüvvələri və Dağlıq Qarabağdakı erməni silahlı dəstələri tərəfindən həyata keçirilmiş, mülki əhaliyə qarşı məqsədyönlü və planlı şəkildə törədilmiş soyqırımı aktıdır. Xocalı faciəsi yalnız bir şəhərin yox edilməsini ifadə etmir, eyni zamanda Azərbaycana qarşı uzun illər boyu davam etdirilmiş etnik təmizləmə siyasətinin qanlı bir kulminasiyasıdır.

Rəsmi məlumatlara görə, Xocalı soyqırımı nəticəsində 613 nəfər mülki şəxs qətlə yetirilib, onlardan 63-ü uşaq, 106-sı qadın, 70-i yaşlı vətəndaş olub. Həmçinin, 8 ailə tamamilə məhv edilib, 1275 nəfər əsir götürülüb. Bu rəqəmlər hadisənin miqyasını açıq şəkildə göstərir və beynəlxalq hüquq normalarına görə soyqırımı təyinatını tam əsaslandırır.

Hadisəni yaşayan şahidlərin ifadələri də faciənin dəhşətini ortaya qoyur. Xocalıdan qaçan mülki sakinlər bildiriblər ki, şəhərə hücum zamanı uşaqların, qadınların və yaşlı insanların zorakılıq və qəddarlığa məruz qalması, həmçinin əsir götürülənlərin qeyri-insani şəraitdə saxlanması, insanlıq əleyhinə ağır cinayətlər kimi qiymətləndirilməlidir. Bəzi şahidlər hələ də hadisələrin dəhşətini xatırlayaraq deyirlər: “Biz qaranlıq gecədə qaçarkən, ətrafımızda insanların qışqırığı və evlərin yanmasını gördük. Bu, insan ağlı ilə təsəvvür ediləsi deyildi.”

Xocalı soyqırımı, yalnız rəsmi statistikalar və şahid ifadələri ilə deyil, həm də beynəlxalq təşkilatların sənədlərində əks olunub. Müstəqil beynəlxalq müşahidəçilər, jurnalistlər və hüquq ekspertləri tərəfindən də hadisə sistemli etnik təmizləmə və soyqırımı aktı kimi təsdiqlənib. Məsələn, “Human Rights Watch” və “Amnesty International” tərəfindən yayımlanmış hesabatlar, mülki əhaliyə qarşı yönəlmiş hücumları və nəticələrini ətraflı sənədləşdirib.

Hadisə yalnız tarixi deyil, həm də hüquqi və diplomatik baxımdan əhəmiyyətlidir. Xocalı soyqırımının beynəlxalq aləmdə tanınması üçün Azərbaycan dövləti, diaspor təşkilatları və müvafiq kampaniyalar uzun müddət fəal diplomatik iş aparıblar. Şahid ifadələri və faktların dəqiq təqdimatı bu mübarizənin əsas silahlarından biridir.

Xocalı faciəsinin bir başqa aspekti isə humanitar və mənəvi nəticələrdir. Şəhərin azad edilməsi və faciənin xatirəsinin qorunması üçün ölkəmizdə memorial komplekslər yaradılıb, anım mərasimləri təşkil olunur. Hər il 26 Fevralda keçirilən tədbirlər, xalqımızın yaddaşında Xocalı faciəsinin unudulmaması və gələcək nəsillərə ötürülməsi üçün əhəmiyyət daşıyır.

Xocalı həqiqətləri – rəqəmlər, faktlar və şahid ifadələri bir araya gətirildikdə, bu faciənin insanlıq tarixindəki yerini və əhəmiyyətini açıq şəkildə göstərir. Xocalı soyqırımı, yalnız bir şəhərin deyil, bütöv xalqın yaddaşına həkk olunmuş bir faciədir və beynəlxalq hüquq normalarına görə ədalət tələb edir. Şahidlərin sözləri və faktiki rəqəmlər, bu dəhşətli hadisənin təkrarlanmaması üçün vacib bir dərs olaraq qalacaq.

Rəhim İmanov,

YAP Neftçala rayon təşkilatı ərazi partiya təşkilatının sədri

Xıllı qəsəbə 2 saylı tam orta məktəbin direktoru