Xocalı faciəsi, yalnız Azərbaycan tarixi üçün deyil, beynəlxalq hüquq və insanlıq tarixində də önəmli bir hadisədir. 26 Fevral 1992-ci ildə baş vermiş bu soyqırımı, mülki əhaliyə qarşı törədilmiş sistemli zorakılıq aktı olmaqla yanaşı, beynəlxalq aləmdə tanınması və hüquqi qiymətləndirilməsi baxımından uzun müddət diqqət mərkəzində olub.

Xocalı soyqırımının beynəlxalq səviyyədə tanınması prosesi Azərbaycan dövləti, diaspor təşkilatları və beynəlxalq hüquq ekspertlərinin birgə səyləri nəticəsində formalaşıb. İlk addımlar, hadisənin sənədləşdirilməsi və beynəlxalq təşkilatlara təqdim edilməsi ilə başladı. BMT, Avropa Şurası, Parlament Assambleyaları və digər beynəlxalq platformalar, hadisəni araşdıraraq, insanlıq əleyhinə cinayət və soyqırım kontekstində qiymətləndirdilər. Bu sənədlər, Xocalı faciəsinin sistemli və məqsədyönlü olduğuna dair hüquqi sübut rolunu oynadı.

Beynəlxalq diplomatiya sahəsində aparılan fəaliyyətlər də mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycan, “Xocalıya Ədalət” kampaniyası vasitəsilə dünya ictimaiyyətini məlumatlandırdı və hadisənin hüquqi təsnifatını qlobal səviyyədə tanıtdı. Xarici ölkələrdə keçirilən anım mərasimləri, beynəlxalq konfranslar və parlament qərarları, faciənin qlobal aləmdə tanınmasında əsas diplomatik platformalar oldu. Bu səylər nəticəsində, bir sıra ölkələr Xocalı soyqırımını rəsmi olaraq tanıyıb və qətnamələr qəbul ediblər.

Hüquqi baxımdan, Xocalı faciəsi insanlıq əleyhinə cinayət və soyqırımı aktı kimi sənədləşdirilmişdir. Beynəlxalq hüquq ekspertlərinin hesabatları, mülki əhaliyə qarşı yönəlmiş planlı hücumları, əsir götürmələri və şəhərin dağıdılmasını əsaslandırır. Bu hüquqi sənədlər, faciənin beynəlxalq tanınması üçün əsas şərt təşkil edir və Azərbaycan diplomatiyasının ədalət axtarışına güclü dəstək verir.

Beynəlxalq hüquqi-siyasi müstəvidə tanınma prosesi həm də tarixi ədalətin bərpası baxımından əhəmiyyətlidir. Xocalı faciəsi, regional sabitlik, humanitar hüquq normalarının qorunması və gələcək nəsillərə düzgün tarixi mesajın ötürülməsi üçün nümunəvi bir hadisə olaraq təqdim olunur. Dövlət və diaspor təşkilatlarının bu istiqamətdə fəaliyyəti, beynəlxalq ictimaiyyəti hadisəyə qarşı həssaslaşdırmaqla yanaşı, hüquqi və siyasi nəticələrin əldə edilməsinə dəstək verir.

Nəticə olaraq, Xocalı soyqırımının beynəlxalq hüquqi-siyasi müstəvidə tanınması prosesi uzun və çoxşaxəli diplomatik, hüquqi və informasiya fəaliyyətlərinin nəticəsidir. Bu proses, hadisənin yalnız tarixi bir qaranlıq səhifə kimi qalmamasını, həm də beynəlxalq hüquq çərçivəsində ədalət tələb edən bir hadisə kimi qəbul olunmasını təmin edir. Xocalı faciəsinin tanınması, eyni zamanda Azərbaycan dövlətinin beynəlxalq aləmdə hüquqi və diplomatik nüfuzunun güclənməsi və humanitar mesajın qlobal səviyyədə yayılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Pikə Ağaverdiyeva,

YAP Neftçala rayon təşkilatı ərazi partiya təşkilatının sədr müavini

Astanlı kənd tam orta məktəbin direktor müavini