26 Fevral 1992-ci ildə Xocalı şəhərində törədilmiş soyqırımı Azərbaycan tarixində unudulmaz, qara səhifə kimi qalır. Bu faciə yalnız tarixi bir qırğın deyil, həm də Azərbaycan dövlətçiliyinin və xalqının milli təhlükəsizlik, ərazi bütövlüyü və insan hüquqlarının qorunması sahəsində strateji dönüş nöqtəsidir. Xocalı soyqırımı nəticəsində yüzlərlə dinc sakinin qətlə yetirilməsi, əsir götürülməsi və şəhərin dağıdılması uzun illər boyu Azərbaycan ictimaiyyətinin yaddaşında dərin izlər buraxmışdır. Hadisə milli həmrəylik, ədalət axtarışı və milli qürurun formalaşmasında əsas amil olmuşdur.

Xocalı şəhidlərinin qisası yalnız intiqam hissi ilə izah edilmir; bu, Azərbaycan dövlətinin milli təhlükəsizlik, hüquqi ədalət və ərazi bütövlüyü konsepsiyası çərçivəsində başa düşülür. 2020-ci ilin 44 günlük Vətən Müharibəsi zamanı Azərbaycan Ordusu işğal altında olan ərazilərin bir hissəsini, o cümlədən Xocalı rayonunun yaxın kəndlərini azad etdi. Xocalı şəhəri və rayonun bir hissəsi üzərində tam suverenlik isə 2023-cü ildə Azərbaycan Ordusunun həyata keçirdiyi lokal antiterror tədbirləri nəticəsində təmin edildi. Bu əməliyyatlar dövlətin Konstitusiyasına və beynəlxalq hüquqa uyğun olaraq aparılmış, hüquq mühafizə orqanları tərəfindən ictimai təhlükəsizlik, sərhəd mühafizəsi və qanunun aliliyi əsas götürülərək reallaşdırılmışdır. Nəticədə Xocalı rayonu üzərində də Azərbaycan dövlətinin suverenliyi və qanuni nəzarəti tam bərpa olunmuş, rayon ərazisində heç bir xarici hərbi və ya qeyri-dövlət silahlı qruplaşmaları mövcud olmamışdır.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev dəfələrlə çıxışlarında qeyd etmişdir ki, Xocalı soyqırımı və digər faciələr qarşısında milli birlik, dövlət iradəsi və güclü ordu əsas amillərdir. 44 günlük Vətən müharibəsi və 2023-cü ilin antiterror əməliyyatları nəticəsində əldə edilmiş qələbələr Azərbaycan xalqının haqq səsini bərpa etməsi və tarixi ədalətin təmin olunması baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Tarixi ədalətin bərpası yalnız hərbi və təhlükəsizlik tədbirləri ilə məhdudlaşmır; bu, həm də beynəlxalq səviyyədə tanınma və hüquqi qiymətləndirmə prosesini əhatə edir. Xocalı soyqırımının beynəlxalq hüquqi və siyasi müstəvidə tanınması sahəsində Azərbaycan diplomatiyası sistemli fəaliyyət göstərmişdir. “Xocalıya Ədalət” beynəlxalq kampaniyası, bir sıra dövlətlərin parlamentləri və beynəlxalq təşkilatların qətnamələri vasitəsilə hadisənin soyqırımı aktı kimi qəbul olunmasına nail olmuşdur ki, bu da tarixi ədalətin beynəlxalq səviyyədə təsdiqidir və şəhidlərin xatirəsinin qorunması üçün vacibdir.

Azad edilmiş ərazilərdə aparılan genişmiqyaslı yenidənqurma işləri də ədalət prosesinin ayrılmaz hissəsidir. Dövlət proqramları çərçivəsində infrastrukturlar, yaşayış məntəqələri, məktəblər və sosial obyektlər bərpa olunur, məcburi köçkünlər doğma yurdlarına qayıdırlar. “Böyük Qayıdış” adlı strateji təşəbbüs milli birliyimizin və gələcəyə baxışımızın ifadəsidir: keçmiş faciələrdən dərs alaraq ölkənin sabit inkişafını təmin etmək və vətəndaşların təhlükəsiz, firavan həyatını yaratmaq məqsədini güdür.

Azərbaycan dövləti Xocalı soyqırımının beynəlxalq səviyyədə tanınması üçün diplomatik və hüquqi səylərini davam etdirirlər. Bu səylər yalnız tarixi ədalətin bərpası üçün deyil, eyni zamanda bütün dünya ictimaiyyətinin insan hüquqlarına hörmət və zorakılığın qarşısının alınması prinsiplərinin gücləndirilməsi üçün də vacibdir. Xocalı şəhidlərinin xatirəsi Azərbaycan Respublikası tərəfindən hər il rəsmi surətdə yad olunur; 26 Fevral tarixində keçirilən anım mərasimləri, memorial komplekslər və təhsil proqramları hadisənin yaddaşda saxlanmasını təmin edir. Bu tədbirlər yalnız xalqımızın kollektiv yaddaşını qorumaqla qalmır, həm də gələcək nəsillərə tarixi dərs və beynəlxalq ədalət mesajı verir.

Pərviz Cavadov,

YAP Neftçala rayon təşkilatı ərazi partiya təşkilatının sədri

Neftçala şəhər Uşaq-İncəsənət məktəbinin direktor müavini