Bəzi faciələr var ki, yalnız yaşandığı dövrün deyil, bütöv bir xalqın taleyinə təsir göstərir. 20 Yanvar 1990-cı il hadisələri də məhz belə tarixi sınaqlardan biri oldu. Uzun illər bu qanlı faciə sovet ideoloji basqısı və sonrakı siyasi qeyri-sabitlik səbəbindən obyektiv hüquqi qiymətini ala bilməmişdi. Lakin Azərbaycan dövlətçiliyinin möhkəmlənməsi ilə bu tarixi ədalətsizliyə son qoyuldu.

1994-cü il martın 29-da Ümummilli lider Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə 20 Yanvar faciəsinə ali qanunvericilik orqanı – Milli Məclis səviyyəsində ilk dəfə siyasi-hüquqi qiymət verilməsi Azərbaycan tarixində mühüm dönüş nöqtəsi oldu. Bu qərar təkcə keçmişə münasibətin ifadəsi deyil, eyni zamanda müstəqil dövlətin öz tarixi qarşısında məsuliyyətinin bariz nümunəsi idi.

Faciədən sonrakı ilk illərdə ölkədə hökm sürən mürəkkəb ictimai-siyasi vəziyyət, hakimiyyət böhranları və dövlətçilik təcrübəsinin olmaması 20 Yanvar hadisələrinə prinsipial yanaşmanı mümkünsüz etmişdi. Hadisələrin təşkilatçıları və icraçıları məsuliyyətdən kənarda qalır, faciə siyasi manipulyasiya predmetinə çevrilirdi. Xalq isə şəhidlərin xatirəsinə layiqli münasibətin formalaşmasını gözləyirdi.

Məhz belə bir tarixi məqamda Ümummilli lider Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışı ilə dövlətçilik təfəkkürü bərpa olundu. 20 Yanvar hadisələrinə Milli Məclis səviyyəsində verilən siyasi-hüquqi qiymət sovet totalitar rejiminin Azərbaycana qarşı törətdiyi cinayətin açıq etirafı idi. Qəbul edilən qərarla bu faciə dövlət səviyyəsində insanlığa qarşı törədilmiş ağır cinayət kimi təsbit olundu.

Bu sənədin əsas əhəmiyyəti ondan ibarət idi ki, ilk dəfə olaraq 20 Yanvar hadisələri emosional yanaşmadan çıxarılaraq hüquqi-siyasi müstəviyə keçirildi. Sovet rəhbərliyinin məsuliyyəti açıq şəkildə göstərildi, hərbi müdaxilənin qeyri-qanuni və konstitusiyaya zidd olduğu təsdiqləndi. Bununla da, tarixi həqiqət rəsmi dövlət mövqeyi səviyyəsinə yüksəldi.

Heydər Əliyevin bu məsələdə nümayiş etdirdiyi siyasi iradə milli yaddaşın formalaşmasında həlledici rol oynadı. Şəhidlərin xatirəsinin əbədiləşdirilməsi, 20 Yanvarın Ümumxalq Hüzn Günü kimi təsbit olunması və hadisələrin təhrif olunmasına qarşı prinsipial mövqe məhz həmin siyasi-hüquqi qiymətin məntiqi davamı idi. Bu addımlar Azərbaycan cəmiyyətində dövlət və xalq birliyini daha da möhkəmləndirdi.

20 Yanvar faciəsinə verilən hüquqi qiymət, eyni zamanda, beynəlxalq ictimaiyyətə ünvanlanan mühüm mesaj idi. Azərbaycan dövləti açıq şəkildə bəyan etdi ki, öz vətəndaşlarına qarşı törədilmiş cinayətləri unutmur və tarix qarşısında susmur. Bu mövqe müstəqil xarici siyasətin və milli maraqlara söykənən dövlət kursunun tərkib hissəsinə çevrildi.

Bu gün Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən siyasət də 20 Yanvar faciəsinə verilmiş siyasi-hüquqi qiymətin ideoloji xəttini davam etdirir. Şəhidlərin xatirəsinin uca tutulması, milli təhlükəsizlik strategiyası və suverenliyin qorunması həmin tarixi dərslər üzərində qurulub. Güclü dövlət modeli məhz bu faciələrdən çıxarılan nəticələr əsasında formalaşıb.

1994-cü il martın 29-da Milli Məclisin qəbul etdiyi qərar göstərdi ki, müstəqil Azərbaycan dövləti öz tarixini özü yazır, öz həqiqətlərini özü müdafiə edir. 20 Yanvar faciəsinə verilən siyasi-hüquqi qiymət yalnız keçmişin dəyərləndirilməsi deyil, gələcək nəsillərə ötürülən milli yaddaş dərsidir. Bu dərs Azərbaycan xalqına öyrətdi ki, şəhidlərin qanı unudulmur, tarixi ədalət gec də olsa bərpa edilir və müstəqillik yalnız xatirə ilə deyil, siyasi iradə ilə qorunur.

         Asif Bayramov,

         YAP Neftçala rayon təşkilatı ərazi partiya təşkilatının sədr müavini

         Neftçala Olimpiya İdman Kompleksinin direktoru