Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində dövlətlərarası əlaqələrin inkişafı yalnız tarixi bağlara deyil, eyni zamanda qarşılıqlı maraqlara, geosiyasi reallıqlara və strateji hədəflərə əsaslanır. Bu baxımdan Azərbaycan ilə Ukrayna arasında münasibətlər son illərdə yeni mərhələyə qədəm qoyaraq daha dərin və çoxşaxəli xarakter almışdır.

Azərbaycan və Ukrayna xalqları arasında münasibətlərin kökləri uzun tarixi dövrü əhatə edir. Hələ XX əsrdə, SSRİ dövründə formalaşan bu əlaqələr müstəqillik əldə edildikdən sonra yeni məzmun və mahiyyət kəsb etmişdir. 1992-ci ildə diplomatik münasibətlərin qurulması ilə iki ölkə arasında əməkdaşlıq sistemli və məqsədyönlü şəkildə inkişaf etməyə başlamışdır. Bu gün artıq bu münasibətlər strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəlmişdir.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski arasında keçirilən görüşlər, qarşılıqlı səfərlər və aparılan müzakirələr bu əməkdaşlığın dinamik xarakter daşıdığını bir daha təsdiqləyir. Xüsusilə dövlət başçılarının müxtəlif beynəlxalq platformalarda və ikitərəfli formatda müntəzəm təmasları siyasi dialoqun yüksək səviyyədə olduğunu göstərir.

Aprel ayında Ukrayna Prezidentinin Azərbaycana səfəri və Qəbələdə keçirilən görüşlər iki ölkə arasında münasibətlərin yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu nümayiş etdirdi. Təkbətək və geniş tərkibdə keçirilən görüşlər zamanı siyasi, iqtisadi, enerji, nəqliyyat və təhlükəsizlik məsələləri geniş şəkildə müzakirə olundu. Bu isə əməkdaşlığın yalnız bir sahə ilə məhdudlaşmadığını, əksinə, kompleks xarakter daşıdığını göstərir.

Siyasi müstəvidə Azərbaycan və Ukrayna beynəlxalq hüququn fundamental prinsiplərinə – dövlətlərin suverenliyi və ərazi bütövlüyünə qarşılıqlı hörmət prinsipinə sadiqdirlər. Hər iki ölkə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, ATƏT və GUAM kimi beynəlxalq platformalarda bir-birini dəstəkləyir. Bu isə münasibətlərin siyasi əsaslarının möhkəm olduğunu göstərən mühüm amildir.

İqtisadi əməkdaşlıq Azərbaycan–Ukrayna münasibətlərinin aparıcı istiqamətlərindən biridir. Azərbaycanın enerji resursları Ukraynanın enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasında mühüm rol oynayır. SOCAR-ın Ukrayna bazarında fəaliyyəti bu əməkdaşlığın real nəticələrindən biridir. Eyni zamanda, Ukrayna Azərbaycanın kənd təsərrüfatı, sənaye və digər sahələrdə mühüm tərəfdaşlarından biridir. İki ölkə arasında ticarət dövriyyəsinin artması iqtisadi əlaqələrin genişlənməsinin göstəricisidir.

Nəqliyyat və logistika sahəsində əməkdaşlıq da xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. TRACECA layihəsi çərçivəsində həyata keçirilən fəaliyyətlər Avropa ilə Asiya arasında yükdaşımaların genişləndirilməsinə və regionun tranzit potensialının artırılmasına xidmət edir. Azərbaycanın geostrateji mövqeyi və Ukraynanın Avropaya çıxış imkanları bu sahədə qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq üçün geniş perspektivlər yaradır.

Son dövrlərdə hərbi-texniki əməkdaşlıq məsələləri də gündəmdə xüsusi yer tutur. Hər iki ölkədə müdafiə sənayesinin inkişafı birgə layihələrin həyata keçirilməsi üçün əlverişli şərait yaradır. Bu sahədə əməkdaşlıq regional təhlükəsizlik baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Humanitar sahədə də əlaqələr inkişaf edir. Azərbaycanın Ukraynaya göstərdiyi humanitar yardım, xüsusilə müharibədən zərər çəkmiş uşaqların reabilitasiyası istiqamətində atılan addımlar iki xalq arasında dostluq və həmrəyliyin real təzahürüdür. Bu, münasibətlərin yalnız siyasi və iqtisadi deyil, eyni zamanda humanitar ölçüyə də malik olduğunu göstərir.

Mövcud geosiyasi şəraitdə Azərbaycan və Ukrayna arasında əməkdaşlığın daha da dərinləşməsi zərurətə çevrilmişdir. Enerji marşrutlarının şaxələndirilməsi, regional təhlükəsizlik məsələləri və yeni iqtisadi layihələrin reallaşdırılması iki ölkəni bir-birinə daha da yaxınlaşdırır. Qarşılıqlı etimad, strateji tərəfdaşlıq və ortaq maraqlar bu münasibətlərin gələcək inkişafının əsasını təşkil edir.

Nəticə etibarilə, Azərbaycan–Ukrayna münasibətləri yeni mərhələdə daha geniş məzmun qazanaraq siyasi, iqtisadi və humanitar sahələri əhatə edən kompleks əməkdaşlıq modelinə çevrilmişdir. Bu model yalnız iki ölkə üçün deyil, bütövlükdə region üçün sabitlik, təhlükəsizlik və inkişaf baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Qarşıdakı dövrdə bu əlaqələrin daha da möhkəmlənəcəyi və yeni uğurlara imza atacağı şübhəsizdir.

Bayram Xudayarov

Elm və Təhsil Nazirliyi Fizika İnstitutunun əməkdaşı, "Heydər Əliyev məktəbinin davamçıları" Feysbuk qrupunun təsisçisi və rəhbəri, YAP-ın fəal üzvü.