Naxçıvanın enerji təminatının möhkəmləndirilməsi bu gün yalnız muxtar respublikanın sosial-iqtisadi inkişafı baxımından deyil, Azərbaycanın ümumi enerji strategiyası və regional enerji təhlükəsizliyi baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Uzun müddət enerji təminatında müəyyən məhdudiyyətlərlə üzləşən Naxçıvanın qarşısında indi tamamilə fərqli perspektivlər açılır. Məqsəd yalnız enerji tələbatını daxili imkanlar hesabına ödəmək deyil, mövcud potensialı genişləndirərək Naxçıvanı gələcəkdə enerji istehsal edən və ixrac edən regiona çevirməkdir.

Bu istiqamətdə Azərbaycanın həyata keçirdiyi siyasət enerji təhlükəsizliyi anlayışına yeni məzmun verir. Əgər əvvəl əsas məqsəd Naxçıvanın etibarlı enerji ilə təmin olunması idisə, indi strateji hədəf daha genişdir: Naxçıvanın enerji potensialını iqtisadi üstünlüyə çevirmək. Prezident İlham Əliyev 11 avqust 2026-cı ildə Naxçıvana səfəri zamanı Azərbaycan Televiziyasına müsahibəsində məhz bu perspektivə diqqət çəkərək muxtar respublikanın enerji imkanlarının böyük olduğunu və burada həm ənənəvi, həm də bərpaolunan enerji mənbələrindən səmərəli istifadə edilməsinin mümkünlüyünü bildirib.

Naxçıvanın enerji məsələsinin strateji xarakter daşımasının əsas səbəblərindən biri onun coğrafi mövqeyidir. Azərbaycanın əsas hissəsindən ayrı yerləşən muxtar respublikanın enerji sisteminin dayanıqlığı milli təhlükəsizlik məsələsi kimi qiymətləndirilir. Bu baxımdan enerji təminatında alternativ və etibarlı mənbələrin yaradılması Naxçıvanın iqtisadi müstəqilliyini və dayanıqlığını gücləndirir.

Son illərdə bu istiqamətdə mühüm addımlar atılıb. Naxçıvanın enerji sisteminin Azərbaycanın ümumi enerji sisteminə inteqrasiyası, elektrik enerjisi infrastrukturunun yenilənməsi və yeni generasiya imkanlarının yaradılması enerji təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsinə xidmət edir. Bununla yanaşı, Naxçıvanın təbii potensialı göstərir ki, region yalnız istehlakçı kimi deyil, gələcəkdə enerji istehsalçısı kimi də çıxış edə bilər.

Bu potensialın ən mühüm istiqamətlərindən biri günəş enerjisidir. Naxçıvanın iqlim və coğrafi xüsusiyyətləri burada günəş enerjisindən geniş istifadə üçün əlverişli imkanlar yaradır. Prezident İlham Əliyev müsahibəsində yalnız Günəş elektrik enerjisinin istehsalının Naxçıvanda təqribən ən azı 500 meqavat ola biləcəyini bildirib. Bu rəqəm muxtar respublikanın enerji gələcəyinin miqyasını təsəvvür etmək üçün mühüm göstəricidir.

500 meqavatlıq potensial yalnız əlavə elektrik enerjisi istehsalı demək deyil. Bu, Naxçıvanın enerji balansında artıq istehsal imkanlarının yaranması, həmin enerjinin digər regionlara ötürülməsi və uzunmüddətli perspektivdə ixrac potensialının formalaşması deməkdir. Başqa sözlə, Naxçıvanın enerji siyasətində istehlak təhlükəsizliyindən istehsal və ixrac perspektivinə keçid baş verir.

Burada mühüm məqam ondan ibarətdir ki, Naxçıvanın enerji potensialı Azərbaycanın ümumi yaşıl enerji strategiyasından ayrı nəzərdən keçirilmir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun yaşıl enerji zonası elan edilməsi ilə başlayan yeni enerji siyasəti Naxçıvanda da öz davamını tapır. Beləliklə, Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş əraziləri ilə Naxçıvan arasında enerji siyasəti baxımından yeni bir strateji paralel yaranır: hər iki istiqamətdə yerli resurslardan istifadə etməklə enerji istehsalının artırılması və bu imkanların ölkənin ümumi enerji sisteminə inteqrasiyası nəzərdə tutulur.

Naxçıvanın enerji ixracatçısına çevrilməsi ideyasının əhəmiyyəti də məhz burada üzə çıxır. Enerji istehsalının artması yalnız elektrik enerjisi balansına müsbət təsir göstərməyəcək. Bu proses yeni investisiyalar, texnologiyalar, sənaye sahələri və ixtisaslı iş yerləri üçün imkanlar yaradacaq. Enerji bolluğu sənayenin inkişafını sürətləndirəcək, enerji tutumlu istehsal sahələrinin yaradılmasına şərait yaradacaq və Naxçıvanın iqtisadi strukturunda yeni mərhələnin əsasını qoyacaq.

Eyni zamanda, Naxçıvanın enerji potensialının artırılması onun regional əhəmiyyətini də yüksəldir. Azərbaycan artıq özünü yalnız enerji resurslarını ixrac edən ölkə kimi deyil, həm də enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasına töhfə verən etibarlı tərəfdaş kimi təqdim edir. Naxçıvanın gələcəkdə istehsal etdiyi elektrik enerjisinin regional enerji sistemlərinə inteqrasiyası bu siyasətin yeni istiqamətlərindən birinə çevrilə bilər.

Bu baxımdan nəqliyyat məsələsi də enerji siyasəti ilə əlaqəlidir. Naxçıvanın Azərbaycanın əsas hissəsi ilə bağlantısının güclənməsi və Zəngəzur dəhlizinin reallaşması təkcə insanların və yüklərin hərəkətini asanlaşdırmayacaq. Gələcəkdə enerji infrastrukturunun genişləndirilməsi, elektrik enerjisinin ötürülməsi və regional enerji bağlantılarının qurulması üçün də yeni imkanlar yarada bilər. Beləliklə, nəqliyyat və enerji layihələri bir-birini tamamlayan strateji istiqamətlərə çevrilir.

Naxçıvanın enerji siyasətində qarşıya qoyulan məqsəd həm də Azərbaycanın ümumi enerji transformasiyasının tərkib hissəsidir. Ənənəvi enerji mənbələri ilə yanaşı, günəş və külək kimi bərpaolunan mənbələrin inkişaf etdirilməsi ölkənin enerji balansının şaxələndirilməsinə xidmət edir. Naxçıvan bu baxımdan xüsusi üstünlüklərə malikdir. Günəş enerjisi potensialının böyük olması regionu Azərbaycanın yaşıl enerji xəritəsində mühüm mövqeyə çıxara bilər.

Bu prosesin siyasi əhəmiyyəti də az deyil. Enerji təhlükəsizliyinin təmin olunması dövlət müstəqilliyinin mühüm dayaqlarından biridir. Öz enerji imkanlarını genişləndirən Naxçıvan iqtisadi və strateji baxımdan daha dayanıqlı olur. Enerji istehsal edən regiona çevrilməsi isə onun Azərbaycanın regional siyasətində rolunu daha da artırır.

Beləliklə, Naxçıvanın enerji strategiyasında keyfiyyətcə yeni mərhələ formalaşır. Söhbət artıq yalnız elektrik enerjisi ilə fasiləsiz təminatdan getmir. Qarşıdakı məqsəd mövcud imkanları böyük enerji istehsalına, enerji istehsalını isə iqtisadi və regional üstünlüyə çevirməkdir.

Prezident İlham Əliyevin Naxçıvanın enerji potensialı barədə səsləndirdiyi fikirlər bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Əgər yalnız günəş enerjisi üzrə ən azı 500 meqavatlıq potensialın reallaşdırılması mümkündürsə, deməli, Naxçıvanın gələcək enerji xəritəsi bu gün olduğundan tamamilə fərqli ola bilər.

Nəticə etibarilə, Naxçıvanın enerji təhlükəsizliyindən enerji ixracatçısına çevrilməsi sadəcə iqtisadi layihə deyil. Bu, Azərbaycanın milli təhlükəsizlik, regional inkişaf və enerji strategiyasının kəsişdiyi mühüm istiqamətdir. Naxçıvanın təbii potensialının düzgün qiymətləndirilməsi, yeni generasiya güclərinin yaradılması və onların ölkənin ümumi enerji sisteminə inteqrasiyası qədim diyarın iqtisadi imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirə bilər.

Bu gün Naxçıvan enerji təhlükəsizliyini təmin edən region olmaqdan daha böyük hədəfə – öz potensialı ilə enerji istehsal edən, enerji sisteminə töhfə verən və perspektivdə enerji ixrac edən strateji mərkəzə çevrilmək yolundadır.

Xanım Kərimova,

YAP Neftçala rayon təşkilatı ərazi partiya təşkilatının sədr müavini

Qaraqaşlı bələdiyyəsinin sədri