Naxçıvanın gələcəyi haqqında danışarkən yalnız ayrı-ayrı layihələrə və ya konkret iqtisadi göstəricilərə nəzər salmaq kifayət deyil. Qarşıda duran əsas məsələ Naxçıvanın mövcud potensialını vahid inkişaf strategiyası çərçivəsində səfərbər etmək, onun təhlükəsizlik, iqtisadiyyat, enerji, nəqliyyat və insan kapitalı baxımından imkanlarını bir-biri ilə əlaqələndirməkdir. Son illərdə muxtar respublikada həyata keçirilən layihələr göstərir ki, Naxçıvan üçün yeni inkişaf mərhələsi formalaşır və bu mərhələnin əsas xüsusiyyəti ayrı-ayrı sahələr üzrə deyil, kompleks yanaşma əsasında irəliləyişin təmin edilməsidir.

Prezident İlham Əliyevin 11 avqust 2026-cı ildə Naxçıvana səfəri zamanı Azərbaycan Televiziyasına verdiyi müsahibə bu baxımdan xüsusi aktuallıq daşıyır. Dövlət başçısının müsahibəsində Naxçıvanın təhlükəsizliyindən enerji potensialına, sənayeləşmədən nəqliyyat imkanlarına qədər müxtəlif istiqamətlər üzrə səsləndirdiyi fikirlər muxtar respublikanın gələcək inkişafının hansı strateji çərçivədə nəzərdən keçirildiyini göstərir.

Naxçıvanın gələcək inkişafının ilk və əsas şərti sabitlik və təhlükəsizlikdir. Coğrafi mövqeyinə görə xüsusi strateji əhəmiyyət daşıyan muxtar respublikanın təhlükəsizliyinin təmin edilməsi Azərbaycan dövlətinin daim diqqət mərkəzində olub. Güclü müdafiə potensialı və etibarlı təhlükəsizlik mühiti isə iqtisadi inkişaf üçün zəruri şərtdir. İnvestorun, sahibkarın və vətəndaşın gələcəyə inamı ilk növbədə sabitlikdən başlayır.

Bu gün isə təhlükəsizlik anlayışı iqtisadi və enerji təhlükəsizliyi ilə tamamlanır. Naxçıvanın enerji sisteminin gücləndirilməsi artıq yalnız mövcud tələbatın ödənilməsi məqsədi daşımır. Qarşıya daha böyük hədəflər qoyulur. Xüsusilə bərpaolunan enerji sahəsində mövcud potensialın reallaşdırılması Naxçıvanı enerji istehsal edən regiona çevirə bilər. Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, yalnız Günəş enerjisi hesabına Naxçıvanda ən azı 500 meqavatlıq istehsal imkanının olması bu istiqamətdə perspektivlərin nə qədər geniş olduğunu göstərir.

Bu potensialın reallaşdırılması Naxçıvanın iqtisadi inkişafına da birbaşa təsir göstərəcək. Enerji bolluğu yeni sənaye müəssisələrinin yaradılması, investisiyaların cəlb olunması və istehsalın genişləndirilməsi üçün mühüm üstünlükdür. Bu baxımdan enerji layihələri ilə sənaye layihələri arasında qarşılıqlı əlaqə gələcək inkişaf modelinin əsas xüsusiyyətlərindən birinə çevrilə bilər.

Naxçıvan Sənaye Parkının yaradılması da məhz belə uzunmüddətli yanaşmanın nəticəsidir. Müasir texnologiyalara əsaslanan istehsal sahələrinin yaradılması, sahibkarlıq fəaliyyətinin genişləndirilməsi və rəqabətqabiliyyətli məhsulların istehsalı Naxçıvan iqtisadiyyatının strukturunda sənayenin rolunu artırmağa imkan verəcək. Sənaye inkişaf etdikcə yalnız istehsal həcmi deyil, məşğulluq və yerli əlavə dəyər də artacaq.

Naxçıvanın gələcəyini müəyyənləşdirən digər mühüm istiqamət nəqliyyat bağlantılarıdır. Muxtar respublikanın Azərbaycanın əsas hissəsi ilə əlaqəsinin bərpası və Zəngəzur bağlantısının reallaşması Naxçıvanın iqtisadi və geostrateji imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirə bilər. Bu, yalnız nəqliyyat məsafələrinin qısalması demək deyil. Naxçıvanın Azərbaycanın ümumi iqtisadi məkanına daha sıx inteqrasiyası, Türkiyə ilə əlaqələrin genişlənməsi və daha böyük regional nəqliyyat marşrutlarına qoşulması üçün yeni imkanlar yaranacaq.

Belə bir bağlantı Naxçıvanın coğrafi mövqeyinə münasibəti də dəyişir. Uzun müddət Azərbaycanın əsas hissəsindən ayrı yerləşməsi müəyyən məhdudiyyətlər yaradan amil kimi qiymətləndirilirdisə, yeni nəqliyyat layihələri bu coğrafiyanı üstünlüyə çevirə bilər. Türkiyə ilə birbaşa sərhəd, regional nəqliyyat xətlərinə çıxış və Azərbaycanın artan tranzit imkanları Naxçıvanı gələcəkdə mühüm logistika mərkəzinə çevirə bilər.

Bütün bunların reallaşması isə yalnız böyük layihələrin icrası ilə məhdudlaşmır. Davamlı inkişaf üçün müasir idarəetmə, peşəkar kadrlar, güclü insan kapitalı və sahibkarlıq mühiti də formalaşdırılmalıdır. Naxçıvanın iqtisadi potensialının tam şəkildə üzə çıxarılması üçün gənclərin müasir bilik və bacarıqlara yiyələnməsi, yeni texnologiyaların tətbiqi və əmək bazarının tələblərinə uyğun kadr hazırlığının genişləndirilməsi vacibdir.

Burada dövlət siyasətinin əsas üstünlüyü müxtəlif istiqamətlərin bir-birindən ayrı deyil, vahid inkişaf konsepsiyası daxilində nəzərdən keçirilməsidir. Təhlükəsizlik enerji layihələri üçün, enerji sənaye üçün, nəqliyyat isə sənayenin və ticarətin inkişafı üçün imkan yaradır. İdarəetmə bütün bu prosesləri koordinasiya edir, insan kapitalı isə yaradılan imkanları real iqtisadi nəticəyə çevirir.

Naxçıvanın gələcək inkişafında özəl sektorun rolunun artması da mühüm amildir. Dövlət tərəfindən yaradılan infrastruktur və əlverişli biznes mühiti özəl investisiyaların regiona yönəlməsini stimullaşdıra bilər. Xüsusilə bərpaolunan enerji, sənaye, logistika, kənd təsərrüfatı, turizm və xidmət sahələri Naxçıvan üçün yeni investisiya istiqamətlərinə çevrilə bilər.

Bu prosesin regional əhəmiyyəti də getdikcə artır. Naxçıvanın Türkiyə ilə əlaqələri, Zəngəzur bağlantısının perspektivləri və Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə artan əməkdaşlığı muxtar respublikanın regional iqtisadi proseslərdə iştirak imkanlarını genişləndirir. Beləliklə, Naxçıvanın inkişafı yalnız yerli əhəmiyyətli məsələ deyil, Azərbaycanın ümumi regional strategiyasının bir hissəsinə çevrilir.

Naxçıvanın gələcəyi ilə bağlı ən mühüm məqamlardan biri də burada dövlətçilik ənənələrinin və milli iradənin xüsusi roludur. Bu torpaq Azərbaycan tarixində həmişə mühüm siyasi hadisələrin mərkəzində olub. Bu gün isə həmin tarixi və siyasi irs müasir inkişaf layihələri ilə tamamlanır. Prezident İlham Əliyevin Naxçıvana səfəri zamanı səsləndirdiyi fikirlər də göstərir ki, muxtar respublikanın gələcəyi dövlətin uzunmüddətli strateji baxışında xüsusi yer tutur.

Əslində, Naxçıvanın qarşısında duran vəzifə yalnız inkişaf etmək deyil, öz potensialına uyğun yeni inkişaf modelini formalaşdırmaqdır. Bunun üçün muxtar respublikanın bütün üstünlükləri – coğrafi mövqeyi, enerji resursları, insan kapitalı, sənaye imkanları, Türkiyə ilə sərhədi və tarixi əhəmiyyəti – vahid strategiya çərçivəsində birləşdirilməlidir.

Bu strategiyanın əsas göstəricisi isə həyata keçirilən layihələrin sayından daha çox onların uzunmüddətli nəticəsi olacaq. Yeni yol yalnız hərəkəti asanlaşdırmamalı, iqtisadi fəallıq yaratmalıdır; yeni enerji stansiyası yalnız elektrik istehsal etməməli, sənayenin inkişafına xidmət etməlidir; yeni sənaye müəssisəsi yalnız məhsul istehsal etməməli, məşğulluq və ixrac imkanları yaratmalıdır. Məhz belə yanaşma davamlı inkişafın əsasını təşkil edir.

Nəticə etibarilə, Naxçıvanın gələcəyi üçün formalaşan strategiyanın mahiyyətində üç əsas amil dayanır: güclü dövlət iradəsi, böyükmiqyaslı layihələr və uzunmüddətli inkişaf baxışı. Təhlükəsizlik və sabitlik bu strategiyanın təməlini, enerji və nəqliyyat layihələri iqtisadi dayaqlarını, sənaye və investisiya isə inkişaf mexanizmlərini təşkil edir.

Naxçıvanın qarşısında yeni mərhələ açılır. Bu mərhələnin əsas məqsədi yalnız mövcud problemləri həll etmək deyil, muxtar respublikanı enerji, nəqliyyat, sənaye və iqtisadi imkanları ilə Azərbaycanın və bütövlükdə regionun mühüm inkişaf mərkəzlərindən birinə çevirməkdir. Böyük layihələri mümkün edən əsas qüvvə isə həmin layihələri vahid strateji məqsəd ətrafında birləşdirən dövlət iradəsi və davamlı inkişaf siyasətidir.

Fərqanə Əliyeva,

YAP Neftçala rayon təşkilatı ərazi partiya təşkilatının sədri

1 saylı Körpələr evi-Uşaq bağçasının direktoru