Azərbaycanın son illərdə həyata keçirdiyi nəqliyyat siyasətinin əsas məqsədlərindən biri ölkənin əlverişli coğrafi mövqeyini real tranzit üstünlüyünə çevirməkdir. Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizlərinin kəsişməsində yerləşən Azərbaycan artıq yalnız tranzit ölkə olmaqla kifayətlənmir, regional nəqliyyat xəritəsinin formalaşmasında fəal təşəbbüskar kimi çıxış edir. Bu strategiyada Zəngəzur dəhlizinin xüsusi yeri var. Dəhlizin reallaşması Azərbaycanın regiondakı nəqliyyat imkanlarını genişləndirməklə yanaşı, Naxçıvanın ölkənin əsas hissəsi ilə birbaşa quru bağlantısının bərpasını təmin edəcək.

Zəngəzur dəhlizinə yalnız yeni bir avtomobil və ya dəmir yolu xətti kimi yanaşmaq onun siyasi və iqtisadi əhəmiyyətini məhdudlaşdırmaq olardı. Layihə Azərbaycanın uzunmüddətli regional nəqliyyat strategiyasının mühüm elementidir. Burada əsas məsələ yeni marşrutun yaradılması ilə yanaşı, Azərbaycanın qərb rayonları ilə Naxçıvan arasında nəqliyyat əlaqəsinin bərpası və bunun daha geniş regional bağlantılar sisteminə inteqrasiyasıdır.

Naxçıvanın Azərbaycanın əsas hissəsindən ayrı yerləşməsi uzun illər ərzində onun nəqliyyat imkanlarının məhdudlaşmasına səbəb olub. Bu vəziyyət yalnız iqtisadi əlaqələr baxımından deyil, insanların hərəkəti, yükdaşımalar, enerji və kommunikasiya bağlantıları baxımından da əlavə çətinliklər yaradıb. Zəngəzur dəhlizinin açılması isə bu coğrafi reallığın yaratdığı məhdudiyyətləri aradan qaldırmaq üçün tarixi imkan yaradır.

Azərbaycanın bu məsələdə mövqeyi ardıcıl və aydındır. Prezident İlham Əliyev dəfələrlə Zəngəzur dəhlizinin açılmasının regional nəqliyyat əlaqələrinin genişləndirilməsi baxımından əhəmiyyətini vurğulayıb. 2026-cı il avqustun 11-də Naxçıvanda Azərbaycan Televiziyasına müsahibəsində də dövlət başçısı bu istiqamətdə həyata keçirilən işlərə və gələcək perspektivlərə toxunub. Zəngəzur dəhlizinin reallaşması Naxçıvanın iqtisadi imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirəcək, onun Azərbaycanın əsas hissəsi ilə əlaqələrini daha da möhkəmləndirəcək.

Layihənin əhəmiyyəti ilk növbədə Azərbaycan–Naxçıvan bağlantısının bərpasında özünü göstərir. Bu bağlantı Naxçıvanın iqtisadi inkişafı üçün yeni imkanlar açacaq. Yüklərin və sərnişinlərin daha qısa və əlverişli marşrutla hərəkəti, logistika xərclərinin azalması və iqtisadi əlaqələrin intensivləşməsi Naxçıvanın regional iqtisadi fəallığını artıracaq. Naxçıvanın Azərbaycanın əsas iqtisadi məkanına inteqrasiyasının güclənməsi isə muxtar respublikanın inkişafına əlavə dinamizm verəcək.

Lakin Zəngəzur dəhlizinin əhəmiyyəti bununla məhdudlaşmır. Azərbaycan üçün əsas məsələ Naxçıvanla bağlantını təmin etməklə yanaşı, bu marşrutu daha geniş nəqliyyat sisteminin bir hissəsinə çevirməkdir. Naxçıvanın Türkiyə ilə birbaşa sərhədi onun Avropa və Türkiyə istiqamətində mühüm bağlantı imkanlarına malik olduğunu göstərir. Beləliklə, Azərbaycan ərazisindən keçən nəqliyyat xətləri Naxçıvan üzərindən Türkiyəyə, oradan isə Avropa bazarlarına çıxış əldə edə bilər.

Bu baxımdan Zəngəzur dəhlizi Azərbaycanın Şərq-Qərb nəqliyyat strategiyasını tamamlayan mühüm istiqamət kimi çıxış edir. Çin və Mərkəzi Asiyadan gələn yüklərin Xəzər dənizi üzərindən Azərbaycana, buradan isə Qafqaz və Türkiyə istiqamətində daşınması üçün yaradılan imkanlar Zəngəzur bağlantısının əhəmiyyətini daha da artırır. Orta Dəhlizin inkişafı fonunda yeni marşrutların formalaşması Azərbaycanın tranzit imkanlarını genişləndirir və ölkənin beynəlxalq logistika sistemində mövqeyini möhkəmləndirir.

Burada Azərbaycanın son illərdə nəqliyyat infrastrukturuna yatırdığı investisiyaların da strateji nəticəsi görünür. Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı, müasir avtomobil yolları, dəmir yolu infrastrukturu, Ələt istiqamətində formalaşan logistika imkanları və beynəlxalq hava limanları Azərbaycanın tranzit potensialını artıran vahid sistem yaradır. Zəngəzur dəhlizi bu sistemə əlavə bağlantı gətirərək Azərbaycanın nəqliyyat xəritəsində yeni imkanlar formalaşdırır.

Dəhlizin digər mühüm üstünlüyü ondan ibarətdir ki, o, yalnız Azərbaycan üçün deyil, regionun digər ölkələri üçün də yeni iqtisadi imkanlar yarada bilər. Nəqliyyat əlaqələrinin genişlənməsi ticarətin artmasına, logistika xərclərinin azalmasına, yeni investisiyaların cəlb edilməsinə və sərhədyanı iqtisadi fəallığın yüksəlməsinə şərait yaradır. Bu baxımdan Azərbaycanın Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı siyasəti regional inteqrasiyanın dərinləşdirilməsi baxımından da əhəmiyyət daşıyır.

Eyni zamanda, Zəngəzur dəhlizi Azərbaycanın siyasi və geoiqtisadi çəkisini artıran layihələrdən biridir. Nəqliyyat marşrutlarına nəzarət və onların səmərəli şəkildə idarə olunması müasir dünyada iqtisadi üstünlük olmaqla yanaşı, strateji təsir imkanları da yaradır. Azərbaycan öz ərazisindən keçən nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafında fəal iştirak etməklə regional proseslərdə mövqeyini daha da gücləndirir.

Naxçıvan baxımından isə məsələ daha geniş məna daşıyır. Uzun illər Azərbaycanın əsas hissəsindən ayrı qalan Naxçıvanın yenidən ölkənin ümumi nəqliyyat sisteminə bağlanması onun iqtisadi və sosial inkişafına ciddi təsir göstərəcək. Bu, həm də Naxçıvanın geosiyasi əhəmiyyətini yeni səviyyəyə çıxaracaq. Naxçıvan artıq yalnız Azərbaycanın qərb sərhədində yerləşən muxtar respublika kimi deyil, Azərbaycanı Türkiyə və daha geniş Avrasiya məkanı ilə birləşdirən strateji bağlantı məkanı kimi çıxış edə bilər.

Bu perspektiv enerji sahəsinə də təsir göstərə bilər. Nəqliyyat bağlantılarının bərpası gələcəkdə enerji və kommunikasiya xətlərinin inkişafı üçün əlavə imkanlar yaradır. Beləliklə, Zəngəzur dəhlizi yalnız avtomobil və dəmir yolu əlaqəsi deyil, daha geniş infrastruktur bağlantılarının formalaşmasına şərait yarada biləcək strateji platformadır.

Azərbaycanın regional nəqliyyat strategiyasının əsas xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, ölkə ayrı-ayrı layihələrə deyil, bir-birini tamamlayan nəqliyyat sisteminə üstünlük verir. Zəngəzur dəhlizi də bu baxımdan ayrıca layihə deyil, Şərq-Qərb, Şimal-Cənub və Orta Dəhliz istiqamətlərində Azərbaycanın mövqeyini gücləndirən daha geniş strategiyanın mühüm halqasıdır.

Prezident İlham Əliyevin Naxçıvanla bağlı son müsahibəsində də dəhlizin perspektivlərinin məhz bu kontekstdə qiymətləndirilməsi diqqət çəkir. Dövlət başçısının sözlərinə görə, Naxçıvanın Azərbaycanın əsas hissəsi ilə əlaqəsinin bərpası muxtar respublikanın iqtisadi fəallığını artırmaqla yanaşı, onun regional əhəmiyyətini də yüksəldəcək.

Nəticədə Zəngəzur dəhlizi Azərbaycanın regional nəqliyyat siyasətində həm iqtisadi, həm geosiyasi, həm də milli-strateji əhəmiyyət daşıyan layihə kimi çıxış edir. Bu dəhliz Naxçıvanın Azərbaycanın əsas hissəsi ilə quru əlaqəsini bərpa etməklə yanaşı, ölkənin Şərq-Qərb nəqliyyat xəritəsində mövqeyini daha da gücləndirə, Türkiyə və Avropa ilə bağlantıları genişləndirə və Azərbaycanın regional logistika mərkəzinə çevrilməsi prosesinə yeni impuls verə bilər.

Zəngəzur dəhlizi bu baxımdan sadəcə yeni nəqliyyat marşrutu deyil. O, Azərbaycanın coğrafi üstünlüyünü geoiqtisadi gücə çevirmək, Naxçıvanın təcrid olunmuş nəqliyyat mövqeyini dəyişdirmək və ölkəni formalaşmaqda olan yeni Avrasiya bağlantılarının əsas iştirakçılarından birinə çevirmək strategiyasının mühüm istiqamətidir.

Pərviz Hacıyev,

YAP Neftçala rayon təşkilatı ərazi partiya təşkilatının sədri

Mirzəqurbanlı kənd ümumi orta məktəbin direktoru