Azərbaycan Cənubi Qafqaz regionunda zəngin enerji ehtiyatlarına malik olan və neft-qaz ixracını həyata keçirən yeganə ölkə kimi mühüm strateji mövqeyə sahibdir. Tarixi, coğrafi mövqeyi və təbii resursları sayəsində Azərbaycan təkcə region üçün deyil, həm də Avropa və dünya enerji bazarları üçün əhəmiyyətli tərəfdaşa çevrilmişdir.

Azərbaycanın neft sənayesinin tarixi XIX əsrin ortalarına gedib çıxır. Bakı dünyanın ilk sənaye üsulu ilə neft hasil edilən şəhərlərindən biri olmuşdur. Müstəqillik əldə etdikdən sonra ölkə enerji sektorunun inkişafını dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən birinə çevirmişdir. 1994-cü ildə imzalanmış və “Əsrin müqaviləsi” kimi tanınan beynəlxalq neft sazişi Azərbaycanın qlobal enerji bazarına inteqrasiyasında həlledici rol oynamışdır.

Bu gün Azərbaycan Xəzər dənizinin zəngin neft və qaz yataqlarını səmərəli şəkildə istismar edir. “Azəri–Çıraq–Günəşli” neft yataqları və “Şahdəniz” qaz-kondensat yatağı ölkənin əsas enerji mənbələridir. Məhz bu ehtiyatlar Azərbaycanın ixrac potensialını formalaşdırır və onu Cənubi Qafqazda enerji ixrac edən yeganə ölkə edir. Ermənistan və Gürcüstan isə enerji ehtiyatlarının məhdudluğu səbəbindən bu sahədə əsasən tranzit və istehlakçı mövqeyində çıxış edirlər.

Azərbaycanın enerji strategiyasının ən mühüm cəhətlərindən biri beynəlxalq boru kəmərləri layihələridir. Bakı–Tbilisi–Ceyhan neft kəməri, Bakı–Tbilisi–Ərzurum qaz kəməri, eləcə də Cənub Qaz Dəhlizi layihəsi Azərbaycanın enerji resurslarını təhlükəsiz və alternativ marşrutlarla dünya bazarlarına çıxarmağa imkan verir. Xüsusilə Cənub Qaz Dəhlizi Avropanın enerji təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsində mühüm rol oynayır və Azərbaycanın etibarlı enerji tərəfdaşı kimi mövqeyini gücləndirir.

Enerji ixracı Azərbaycanın iqtisadi inkişafına da ciddi töhfə verir. Neft və qaz gəlirləri hesabına ölkədə iri infrastruktur layihələri həyata keçirilmiş, sosial rifah səviyyəsi yüksəlmiş və qeyri-neft sektorunun inkişafı üçün imkanlar yaradılmışdır. Dövlət Neft Fondu vasitəsilə enerji gəlirlərinin gələcək nəsillər üçün qorunması və səmərəli idarə olunması təmin edilir.

Bununla yanaşı, Azərbaycan enerji siyasətində uzunmüddətli dayanıqlılığı da nəzərə alır. Son illərdə bərpa olunan enerji mənbələrinin inkişafı, enerji ixracının şaxələndirilməsi və “yaşıl enerji” layihələrinə marağın artması ölkənin enerji strategiyasının yeni mərhələyə keçdiyini göstərir.

Nəticə etibarilə, Azərbaycan Cənubi Qafqazın enerji xəritəsində aparıcı və əvəzsiz mövqeyə malikdir. Neft və qaz ixrac edən yeganə ölkə kimi Azərbaycan regional əməkdaşlığın, enerji təhlükəsizliyinin və iqtisadi sabitliyin əsas təminatçılarından biridir. Bu mövqe ölkənin beynəlxalq nüfuzunu artırmaqla yanaşı, gələcək inkişaf üçün də möhkəm zəmin yaradır.

           Vüsalə Abışova,

           YAP fəalı, Hacıqabul rayon Uşaq və Ailələrə dəstək mərkəzinin əməkdaşı.