Azərbaycan və Serbiya arasında münasibətlər tarixən qarşılıqlı hörmət, suverenliyə dəstək və strateji maraqlar üzərində qurulub. Keçmiş Yuqoslaviya Azərbaycanın müstəqilliyini 31 dekabr 1991-ci ildə tanımaqla, regional və beynəlxalq aləmdə Azərbaycanın mövqeyini təsdiqləmişdir. Bu addım Azərbaycan–Serbiya əlaqələrinin tarixi kontekstinin əsasını qoymuşdur. 21 avqust 1997-ci ildə diplomatik münasibətlərin qurulması isə bu əlaqələrin rəsmi institusional əsaslarını formalaşdırmış, qarşılıqlı etimad və əməkdaşlıq mexanizmlərini möhkəmləndirmişdir.

2011-ci ildə Azərbaycanın Serbiyada, Serbiyanın isə Azərbaycanda səfirliklərinin açılması münasibətlərin yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu göstərmişdir. Bu, yalnız diplomatik əlaqələrin rəsmi səviyyədə möhkəmlənməsi deyil, həm də siyasi, iqtisadi və humanitar əməkdaşlıq üçün platforma yaratmışdır. Həmin dövrdən etibarən qarşılıqlı yüksək səviyyəli səfərlər, parlamentlərarası işçi qrupların fəaliyyəti və hökumətlərarası komissiyaların yaradılması Azərbaycan–Serbiya əlaqələrinin sistemli xarakter aldığını nümayiş etdirmişdir.

Tarixi inkişafın vacib mərhələlərindən biri 2013-cü ildə imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq Bəyannaməsi olub. Bu sənəd iki ölkənin qarşılıqlı hörmət və etimad prinsiplərinə əsaslanan münasibətlərini hüquqi baxımdan təsdiqləmiş və strateji tərəfdaşlığın strukturunu müəyyən etmişdir. Daha sonra 2018-ci ildə “Birgə Fəaliyyət Planı”, 2022-ci ildə isə Strateji Tərəfdaşlıq Şurasının yaradılması ilə bu əməkdaşlıq mexanizmləri gücləndirilmişdir.

Müasir mərhələdə Azərbaycan–Serbiya münasibətləri artıq təkcə siyasi əlaqələrlə məhdudlaşmır. İqtisadi və investisiya sahələrində əməkdaşlıq, xüsusilə enerji və nəqliyyat layihələri strateji tərəfdaşlığın əsas sütunlarını təşkil edir. Azərbaycan qazının Serbiyaya tədarükü və gələcəkdə enerji layihələrinin genişləndirilməsi iki ölkə arasında qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq üçün real imkanlar yaradır. Eyni zamanda mədəniyyət, təhsil və idman sahələrində birgə layihələr xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanı gücləndirir və strateji əməkdaşlığın sosial bazasını möhkəmləndirir.

Prezident İlham Əliyevin Belqradda verdiyi bəyanatda da vurğulandığı kimi, iki ölkə arasında münasibətlər yalnız diplomatik deyil, həm də iqtisadi, humanitar və mədəni sahələri əhatə edən çoxşaxəli xarakter daşıyır. Qarşılıqlı səfərlər, sənəd mübadiləsi və hökumətlərarası əməkdaşlıq mexanizmləri Azərbaycan–Serbiya münasibətlərinin davamlılığını təmin edir və onları strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə qaldırır.

Son nəticədə, Azərbaycan–Serbiya münasibətləri tarixən formalaşan institusional əsaslara, qarşılıqlı etimada və strateji maraqlara söykənir. Müasir mərhələdə bu əlaqələr daha çoxşaxəli, davamlı və strateji xarakter daşıyan əməkdaşlıq modeli şəklində inkişaf edir. Bu model yalnız iki ölkənin maraqlarını təmin etməklə qalmır, həm də regional sabitlik, enerji təhlükəsizliyi və beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində qarşılıqlı dəstək baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Yalçın Abıyev,

YAP Neftçala rayon təşkilatı ərazi partiya təşkilatının sədri

Yuxarı Qaramanlı kənd İƏD üzrə nümayəndə