Xocalı faciəsi, yalnız 26 Fevral 1992-ci ildə baş vermiş hadisə deyil, Ermənistanın Azərbaycan xalqına qarşı apardığı sistemli və uzunmüddətli millətçi siyasətin bir nəticəsi olaraq tarixə düşüb. Bu soyqırımı, beynəlxalq hüquq normalarına görə insanlıq əleyhinə törədilmiş cinayət kimi qiymətləndirilir və regionun siyasi tarixi kontekstində dərin izlər buraxıb.

Hadisə, Ermənistanın etnik və siyasi strategiyasının açıq təzahürü idi. Xocalı kimi strateji əhəmiyyətə malik şəhər, hücum zamanı mülki əhalinin təhlükəsizliyini təmin edən heç bir tədbir görülmədən dağıdıldı. Bu, təkcə şəhərin yox edilməsi deyil, həm də xalqın mənəvi və demoqrafik strukturu üzərində məqsədyönlü təsir idi. Faciənin xarakteri göstərir ki, bu, təsadüfi hərbi əməliyyat yox, planlı və sistemli zorakılıq siyasətinin nəticəsi olub.

Xocalı faciəsi beynəlxalq hüquq baxımından da ciddi əhəmiyyət daşıyır. İnsanlıq əleyhinə törədilmiş bu cinayət, soyqırımı aktının beynəlxalq kriteriyalarını qarşılayır və bir çox beynəlxalq təşkilat tərəfindən sənədləşdirilmişdir. BMT, Avropa Şurası və müstəqil hüquq ekspertlərinin hesabatları, faciənin mülki əhaliyə qarşı yönəldiyini və Ermənistanın planlı etnik təmizləmə siyasətinin bir hissəsi olduğunu təsdiqləyir. Bu sənədlər, Xocalı faciəsinin beynəlxalq tanınması və hüquqi qiymətləndirilməsində əsas rol oynayır.

Hadisə həm də regionun geosiyasi dinamikasına təsir edib. Xocalı faciəsi nəticəsində Azərbaycan-Ermənistan münasibətləri daha da gərginləşmiş, münaqişənin beynəlxalq diqqət mərkəzinə çıxmasına səbəb olmuşdur. Eyni zamanda, bu faciə Azərbaycan dövlətinin milli təhlükəsizlik strategiyasının və beynəlxalq diplomatik fəaliyyətinin yenidən formalaşmasına təkan verib. Diaspora və beynəlxalq təşkilatlarla aparılan kampaniyalar, Xocalının soyqırım kimi tanınması üçün mühüm diplomatik addımlar olmuşdur.

Xocalı faciəsi, eyni zamanda humanitar və mənəvi baxımdan da dərindən qiymətləndirilir. Şəhərin azad edilməsindən sonra yaradılan memorial komplekslər, anım tədbirləri və təhsil proqramları, faciənin unudulmaması və gələcək nəsillərə ötürülməsi məqsədini güdür. Bu tədbirlər, həm də beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətini hadisəyə yönəltmək və hüquqi ədalətin təmin olunmasını vurğulamaq üçün vasitədir.

Ulu Öndər Heydər Əliyevin “Xocalı faciəsi - Ermənistanın millətçi, vəhşi qüvvələri tərəfindən törədilmiş soyqırımıdır - vəhşiliyin görünməmiş təzahürüdür” ifadəsi hadisənin mahiyyətini dəqiq əks etdirir. Bu faciə, həm tarixi, həm hüquqi, həm də geosiyasi baxımdan Azərbaycanın müstəqilliyi və xalqın təhlükəsizliyi üçün önəmli bir dərsdir. Xocalı soyqırımı, insanlıq tarixində unudulmayacaq bir qanlı səhifə olaraq qalır və beynəlxalq hüquqi çərçivədə ədalətin təmin olunmasının vacibliyini gündəmə gətirir.

Emin Bağırov,

YAP Neftçala rayon təşkilatı ərazi partiya təşkilatının sədri

Qaçaqkənd İƏD üzrə nümayəndə