Azərbaycan tarixinin ən faciəli və ağrılı səhifələrindən biri 26 fevral 1992-ci il tarixində baş vermiş Xocalı soyqırımıdır. Bu hadisə təkcə bir şəhərin işğalı deyil, mülki əhaliyə qarşı törədilmiş amansız qətliam kimi dünya tarixində yadda qalmışdır.

Faciənin baş verməsi

1992-ci il fevralın 25-dən 26-na keçən gecə Dağlıq Qarabağ münaqişəsi çərçivəsində Xocalı şəhəri mühasirəyə alındı. Şəhərdə əsasən qadınlar, uşaqlar və yaşlılar olmaqla minlərlə mülki sakin yaşayırdı. Gecə saatlarında şəhərə hücum edildi, qaçmağa çalışan sakinlər isə meşə və dağ yollarında atəşə tutuldu.

Rəsmi məlumatlara görə, faciə nəticəsində:

613 nəfər qətlə yetirildi

Onlardan 63-ü uşaq, 106-sı qadın, 70-i isə yaşlı idi

1275 nəfər girov götürüldü

150 nəfərin taleyi uzun müddət naməlum qaldı

Bu faktlar Xocalıda mülki əhaliyə qarşı məqsədli zorakılığın həyata keçirildiyini göstərir.

Faciənin mahiyyəti və hüquqi qiymət

Xocalı hadisələri öz miqyasına, qəddarlığına və mülki əhalinin kütləvi şəkildə məhv edilməsinə görə beynəlxalq humanitar hüququn kobud şəkildə pozulması hesab olunur. Azərbaycan dövləti bu hadisəni soyqırımı kimi qiymətləndirir və faciənin beynəlxalq səviyyədə tanıdılması istiqamətində ardıcıl fəaliyyət göstərir.

Bir sıra ölkələrin parlamentləri və beynəlxalq təşkilatlar Xocalı faciəsini qətliam və ya insanlığa qarşı cinayət kimi tanımışdır. Bu isə hadisənin təkcə regional deyil, ümumbəşəri faciə olduğunu təsdiqləyir.

Xocalı – yaddaş və ədalət çağırışı

Xocalı soyqırımı Azərbaycan xalqının milli yaddaşında dərin iz buraxmışdır. Hər il 26 fevral tarixində ölkənin bütün şəhər və rayonlarında anım tədbirləri keçirilir, şəhidlərin xatirəsi ehtiramla yad edilir. Məktəblərdə, ali təhsil müəssisələrində və ictimai platformalarda faciənin mahiyyəti gənc nəsilə çatdırılır.

Bu faciə eyni zamanda sülhün, insan həyatının və humanitar dəyərlərin qorunmasının nə qədər vacib olduğunu xatırladır. Xocalı qurbanlarının xatirəsi ədalətin bərqərar olmasına və belə faciələrin bir daha təkrarlanmamasına çağırışdır.

Nəticə

26 Fevral – Xocalı soyqırımı Azərbaycan tarixində yalnız bir faciə deyil, həm də milli birlik, yaddaş və ədalət simvoludur. Bu hadisənin unudulmaması, həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması və qurbanların xatirəsinin yaşadılması hər bir azərbaycanlının mənəvi borcudur.

Bahadur İsmayılov,

YAP fəalı, Hacıqabul rayonu Meyniman kənd tam orta ümumtəhsil məktəbin direktoru