2026-cı ilin Azərbaycanda “Şəhərsalma və Memarlıq İli” elan olunması təsadüfi qərar deyil. Bu addım ölkədə son illərdə həyata keçirilən genişmiqyaslı quruculuq siyasətinin, müasir urbanizasiya yanaşmasının və milli memarlıq ənənələrinin qorunaraq inkişaf etdirilməsi strategiyasının məntiqi davamıdır. Prezident İlham Əliyev tərəfindən yürüdülən inkişaf siyasətində şəhərsalma artıq təkcə infrastruktur məsələsi deyil, dövlətin iqtisadi gücünü, sosial rifahını, milli kimliyini və gələcək baxışını müəyyən edən əsas istiqamətlərdən biri kimi çıxış edir.

Məhz bu baxımdan 2026-cı ildə Bakının Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyasına ev sahibliyi etməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Dünyanın müxtəlif ölkələrindən minlərlə nümayəndənin iştirak etdiyi forum Azərbaycanın qlobal urbanizasiya gündəliyində artan rolunu nümayiş etdirdi. Prezident İlham Əliyevin forumdakı çıxışı isə təkcə tədbirin açılış nitqi deyil, Azərbaycanın şəhərsalma fəlsəfəsini və gələcək inkişaf modelini əks etdirən konseptual yanaşma kimi diqqət çəkdi.

Azərbaycanın müasir şəhərsalma siyasətinin əsasında balanslı inkişaf prinsipi dayanır. Bir tərəfdən sürətli iqtisadi və texnoloji yenilənmə həyata keçirilir, digər tərəfdən isə tarixi-mədəni irsin qorunmasına xüsusi diqqət yetirilir. Bakı şəhəri bunun ən uğurlu nümunələrindən biridir. Son iyirmi ildə paytaxtın siması əsaslı şəkildə dəyişib, yeni yollar, parklar, ictimai məkanlar, sosial obyektlər və yaşayış kompleksləri inşa olunub. Bununla yanaşı İçərişəhərin tarixi görünüşünün qorunması, milli memarlıq elementlərinin saxlanılması və qədim şəhər mühitinin mühafizəsi dövlət siyasətinin mühüm istiqaməti olaraq qalır.

Bu gün Bakı postsovet məkanında ən sürətlə yenilənən şəhərlərdən biri hesab olunur. Vaxtilə ekoloji problemlərlə yadda qalan “Qara şəhər” ərazisinin müasir “Ağ şəhər” layihəsinə çevrilməsi Azərbaycanın urbanizasiya siyasətinin uğurlu nümunələrindən biridir. Burada yalnız yeni binalar tikilməyib, həm də insan rahatlığını və ekoloji tarazlığı nəzərə alan müasir şəhər modeli formalaşdırılıb. Yaşıl zonalar, piyadalar üçün geniş məkanlar, müasir nəqliyyat infrastrukturu və enerji səmərəliliyi prinsipləri artıq şəhərsalma siyasətinin ayrılmaz hissəsinə çevrilib.

“Şəhərsalma və Memarlıq İli”nin xüsusi əhəmiyyətini artıran əsas məqamlardan biri də Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirdiyi nəhəng quruculuq proqramıdır. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda aparılan bərpa işləri təkcə dağıdılmış infrastrukturun yenidən qurulması deyil, eyni zamanda regionun gələcək inkişaf modelinin formalaşdırılması deməkdir. Ağdam, Füzuli, Şuşa, Zəngilan, Laçın və digər şəhərlərin Baş planları hazırlanarkən müasir urbanistika, “ağıllı şəhər”, “ağıllı kənd”, yaşıl enerji və dayanıqlı inkişaf prinsipləri əsas götürülüb.

Prezident İlham Əliyev forumdakı çıxışında Ermənistan işğalı dövründə Azərbaycan şəhərlərinin məqsədli şəkildə dağıdıldığını xüsusi vurğuladı. Ağdamın “Qafqazın Xirosiması” adlandırılması təsadüfi deyil. Uzun illər ərzində həmin ərazilərdə bütün yaşayış məntəqələri yerlə-yeksan edilmiş, tarixi və dini abidələr vandalizmə məruz qalmışdı. Bu gün isə Azərbaycan həmin ərazilərdə tamamilə yeni şəhərsalma konsepsiyası həyata keçirir və bunu beynəlxalq ictimaiyyətə inkişaf nümunəsi kimi təqdim edir.

Əslində, “Şəhərsalma və Memarlıq İli” yalnız memarlıq sahəsinə aid təşəbbüs deyil. Bu qərar həm də milli inkişaf modelinin ideoloji ifadəsidir. Çünki müasir şəhərlər yalnız binalardan ibarət olmur. Şəhər insanların həyat keyfiyyətini, sosial münasibətləri, iqtisadi imkanları və mədəni mühiti formalaşdıran əsas platformadır. Azərbaycanda həyata keçirilən layihələrdə də insan amili əsas prioritet kimi çıxış edir. Yeni salınan yaşayış massivlərində məktəblər, xəstəxanalar, parklar, idman obyektləri və sosial xidmət infrastrukturu paralel şəkildə qurulur.

Son illər Azərbaycanda memarlıq sahəsində milli üslubun qorunması istiqamətində də mühüm addımlar atılır. Xüsusilə Şuşa şəhərinin bərpası bu baxımdan diqqət çəkir. Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı olan Şuşada aparılan işlər zamanı şəhərin tarixi-memarlıq ruhunun qorunmasına xüsusi həssaslıq göstərilir. Bu yanaşma onu göstərir ki, dövlət siyasətində modernləşmə milli-mədəni kimliyin itirilməsi hesabına deyil, onun daha güclü şəkildə yaşadılması prinsipi üzərində qurulur.

Müasir dövrdə urbanizasiya prosesi bütün dünya üçün ciddi çağırışlar yaradır. Əhali artımı, ekoloji problemlər, nəqliyyat sıxlığı və sosial infrastruktur yükü şəhərlərin idarə edilməsində yeni yanaşmalar tələb edir. Azərbaycan da bu qlobal çağırışları nəzərə alaraq şəhərsalma siyasətini beynəlxalq standartlara uyğun şəkildə inkişaf etdirir. Elektrik ictimai nəqliyyatının genişləndirilməsi, yeni metro xətlərinin tikintisi, alternativ enerji həllərinin tətbiqi və rəqəmsal idarəetmə sistemlərinin inkişafı bunun göstəricisidir.

Bu gün Azərbaycanın şəhərsalma siyasəti region üçün nümunəvi model kimi qiymətləndirilir. Təsadüfi deyil ki, ölkəmiz artıq yalnız enerji və nəqliyyat layihələri ilə deyil, həm də urbanistika və dayanıqlı inkişaf sahəsində beynəlxalq təşəbbüslərin fəal iştirakçısı kimi çıxış edir. WUF13 forumunun Bakıda keçirilməsi də məhz bu reallığın beynəlxalq səviyyədə qəbul edilməsinin göstəricisidir.

“Şəhərsalma və Memarlıq İli” Azərbaycanın gələcəyə baxışını ifadə edən strateji yanaşmadır. Bu yanaşmanın mərkəzində isə güclü dövlət, rahat insan həyatı, milli-mədəni irsin qorunması və müasir inkişafın vəhdəti dayanır. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən siyasət göstərir ki, Azərbaycan yalnız bugünün deyil, gələcək onilliklərin şəhərlərini qurur.

Aytəkin Mahmudova,

YAP Neftçala rayon təşkilatı ərazi partiya təşkilatının sədri

Neftçala rayon İnteqrasiya təlimli İnternat tipli Gimnaziyanın direktoru