Hər bir xalqın milli kimliyi onun tarixi yaddaşı, mədəni irsi və memarlıq ənənələri ilə sıx bağlıdır. Şəhərlər isə bu yaddaşın canlı daşıyıcıları hesab olunur. Müasir dövrdə urbanizasiya prosesinin sürətlənməsi bir çox ölkələrdə tarixi-mədəni irsin qorunmasını ciddi çağırış qarşısında qoyur. Azərbaycan isə Prezident İlham Əliyev rəhbərliyi ilə həyata keçirilən siyasətdə modernləşmə ilə milli-mədəni dəyərlərin qorunmasını paralel inkişaf etdirən nadir ölkələrdən biri kimi diqqət çəkir.

Bakıda keçirilən Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyasında Prezident İlham Əliyevin səsləndirdiyi fikirlər də bu yanaşmanın mahiyyətini əks etdirdi. Dövlət başçısı çıxışında şəhərlərin yalnız yaşayış məkanı deyil, həm də tarix, mədəniyyət və milli kimlik daşıyıcısı olduğunu vurğuladı. Azərbaycanın həyata keçirdiyi şəhərsalma siyasətində məhz bu prinsip əsas xətt kimi çıxış edir.

Son illər Azərbaycanda aparılan genişmiqyaslı quruculuq işləri göstərir ki, ölkəmiz urbanizasiya prosesinə yalnız texniki və iqtisadi məsələ kimi yanaşmır. Şəhərsalma siyasətində milli memarlıq üslubu, tarixi irsin mühafizəsi və mədəni mühitin qorunması xüsusi yer tutur. Bu baxımdan Bakı şəhəri ən uğurlu nümunələrdən biridir.

Paytaxtın siması son iyirmi ildə əsaslı şəkildə dəyişsə də, qədim Bakı ruhunun qorunmasına xüsusi diqqət yetirilir. UNESCO-nun Dünya İrsi Siyahısına daxil edilmiş İçərişəhər kompleksi dövlət tərəfindən qorunur, burada bərpa və konservasiya işləri beynəlxalq standartlara uyğun şəkildə həyata keçirilir. Qız qalası, Şirvanşahlar Sarayı və digər tarixi abidələrin qorunması Azərbaycanın öz milli-mədəni irsinə münasibətinin göstəricisidir.

Bakının müasir inkişaf modeli qədimliklə yeniliyin vəhdəti üzərində qurulub. Bir tərəfdən şəhərdə müasir memarlıq layihələri, yeni bulvarlar, parklar və yaşayış kompleksləri yaradılır, digər tərəfdən isə şəhərin tarixi yaddaşı qorunur. Bu yanaşma Bakını dünyanın bir çox sürətlə urbanizasiya olunan şəhərlərindən fərqləndirir.

Azərbaycanın şəhərsalma siyasətində regionların tarixi-mədəni xüsusiyyətlərinin qorunması da mühüm istiqamətlərdən biridir. Şəki, Şamaxı, Qəbələ, Naxçıvan və digər qədim şəhərlərdə həyata keçirilən bərpa layihələri milli memarlıq irsinin gələcək nəsillərə ötürülməsinə xidmət edir. Xüsusilə Şəki Xan Sarayı və ətraf tarixi məkanların beynəlxalq səviyyədə tanınması Azərbaycanın mədəni irs siyasətinin uğurlu nəticələrindəndir.

İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən yenidənqurma prosesi də milli-mədəni irsin qorunması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Ermənistanın işğalı dövründə yüzlərlə tarixi və dini abidə dağıdılıb, məscidlər və qəbiristanlıqlar vandalizmə məruz qalıb. Prezident İlham Əliyev forumdakı çıxışında bu məsələyə xüsusi toxunaraq işğal nəticəsində Azərbaycan şəhərlərinin məqsədli şəkildə məhv edildiyini beynəlxalq auditoriyanın diqqətinə çatdırdı.

Bu gün isə Azərbaycan həmin ərazilərdə yalnız yeni binalar tikmir, eyni zamanda tarixi irsin bərpasını həyata keçirir. Xüsusilə Şuşa şəhərində aparılan işlər bu baxımdan xüsusi diqqət çəkir. Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı olan Şuşada tarixi memarlıq üslubunun qorunmasına həssas yanaşılır. Tarixi məhəllələrin, dini abidələrin və mədəniyyət ocaqlarının bərpası milli yaddaşın yenidən dirçəldilməsi kimi qiymətləndirilir.

Şuşada keçirilən beynəlxalq tədbirlər, musiqi festivalları və mədəni layihələr şəhərin yalnız fiziki deyil, mənəvi baxımdan da yenidən canlandırıldığını göstərir. Bu siyasət onu sübut edir ki, Azərbaycan üçün şəhərsalma yalnız tikinti prosesi deyil, milli kimliyin qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi missiyasıdır.

Müasir urbanizasiya dövründə ekoloji və estetik məsələlər də şəhərsalma siyasətinin vacib hissəsinə çevrilib. Azərbaycanda yeni layihələr hazırlanarkən şəhərlərin memarlıq görünüşü, yaşıl məkanların artırılması və ictimai rahatlıq məsələləri xüsusi nəzərə alınır. Bu, xüsusilə Bakı şəhərində həyata keçirilən layihələrdə aydın görünür. Yeni parklar, bulvar əraziləri, piyada zonaları və ictimai məkanlar insanların rahatlığını təmin etməklə yanaşı şəhərin estetik görünüşünü də formalaşdırır.

Diqqət çəkən əsas məqamlardan biri də Azərbaycanın milli memarlıq elementlərini müasir layihələrdə yaşatmağa çalışmasıdır. Yeni inşa edilən bəzi ictimai binalarda və mədəniyyət obyektlərində milli ornamentlərdən, ənənəvi memarlıq motivlərindən istifadə edilməsi bu istiqamətdə aparılan siyasətin göstəricisidir.

Bu gün Azərbaycan urbanizasiya prosesini milli maraqlar və mədəni dəyərlərlə uzlaşdıran inkişaf modeli formalaşdırır. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən siyasət göstərir ki, sürətli inkişaf və modernləşmə milli irsin unudulması hesabına baş verməməlidir. Əksinə, tarixi yaddaş müasir inkişafın əsas dayaqlarından birinə çevrilməlidir.

Tarixi irsin qorunması və müasir urbanizasiya arasında yaradılan bu balans Azərbaycanın şəhərsalma modelinin əsas üstünlüklərindən biridir. Məhz bu yanaşma ölkəmizin həm milli-mədəni kimliyini qorumasına, həm də müasir dünyanın inkişaf çağırışlarına uyğun şəkildə irəliləməsinə imkan yaradır.

Anarə Mustafayeva,

YAP Neftçala rayon təşkilatının fəal üzvü

Neftçala rayon Heydər Əliyev Mərkəzinin bələdçisi