Azərbaycan ilə Türkiyə arasında münasibətlər yalnız müasir dövrün geosiyasi maraqlarına əsaslanmır. Bu münasibətlərin kökləri ortaq tarixə, milli-mənəvi dəyərlərə və əsrlər boyu formalaşmış qardaşlıq ənənələrinə söykənir. Məhz buna görə də 2021-ci il iyunun 15-də Şuşada imzalanmış “Azərbaycan Respublikası ilə Türkiyə Respublikası arasında müttəfiqlik münasibətləri haqqında Şuşa Bəyannaməsi” təkcə yeni siyasi sənəd deyil, həm də tarixi varisliyin müasir dövrdə davam etdirilməsinin parlaq nümunəsidir. Bəyannamədə 1921-ci il tarixli Qars müqaviləsinə istinad olunması bu baxımdan xüsusi siyasi və rəmzi məna daşıyır.

Tarixi Qars müqaviləsi Cənubi Qafqazda yeni siyasi reallıqların formalaşdığı mürəkkəb bir dövrdə imzalanmış və bölgədə sabitliyin təmin olunmasında mühüm rol oynamışdır. Müqavilə Azərbaycan, Türkiyə və region xalqları arasında münasibətlərin gələcək inkişafı üçün mühüm hüquqi və siyasi zəmin yaratmış, qarşılıqlı etimada əsaslanan əməkdaşlıq ənənələrinin formalaşmasına töhfə vermişdir. Bu sənəd həm də türk dünyasının həmrəyliyi və qarşılıqlı dəstək prinsipinin tarixi təzahürlərindən biri kimi qiymətləndirilir.

Şuşa Bəyannaməsində Qars müqaviləsinə istinad edilməsi Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin tarixi köklərə söykəndiyini bir daha nümayiş etdirir. Prezident İlham Əliyev Bəyannamənin imzalanması mərasimində bu məqama xüsusi diqqət yetirərək bildirmişdir: “Birgə Bəyannamədə tarixi Qars müqaviləsinə istinad edilir. Tarixi Qars müqaviləsi düz yüz il bundan əvvəl imzalanmışdır. Bu da böyük rəmzi məna daşıyır. Yüz ildən sonra azad edilmiş Şuşa şəhərində müttəfiqlik haqqında imzalanan Birgə Bəyannamə bizim gələcək iş birliyimizin istiqamətini göstərir”.

Dövlət başçısının vurğuladığı kimi, Qars müqaviləsi ilə Şuşa Bəyannaməsi arasında yüz illik zaman məsafəsi olsa da, hər iki sənədi birləşdirən ortaq məqam gələcəyə hesablanmış strateji baxışdır. Əgər Qars müqaviləsi ötən əsrin əvvəllərində bölgədə sabitliyin və əməkdaşlığın əsasını qoymuşdusa, Şuşa Bəyannaməsi XXI əsrdə Azərbaycan və Türkiyə arasında müttəfiqlik münasibətlərinin hüquqi-siyasi əsaslarını müəyyənləşdirərək yeni inkişaf mərhələsinin başlanğıcını qoyub.

Şuşa Bəyannaməsinin işğaldan azad edilmiş Şuşa şəhərində imzalanması da xüsusi rəmzi məna daşıyır. Şuşa Azərbaycanın tarixi, mədəni və mənəvi irsinin mühüm mərkəzlərindən biri olmaqla yanaşı, Vətən müharibəsində qazanılmış möhtəşəm Zəfərin simvoludur. Məhz belə bir şəhərdə müttəfiqlik sənədinin imzalanması həm Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpasının, həm də Azərbaycan-Türkiyə qardaşlığının təntənəsinin ifadəsi kimi tarixə düşüb.

Tarixi varislik anlayışı yalnız keçmişə ehtiram demək deyil. Bu, eyni zamanda keçmişdən alınan təcrübənin və dəyərlərin müasir şəraitdə davam etdirilməsi deməkdir. Şuşa Bəyannaməsi də məhz bu mahiyyəti özündə ehtiva edir. Sənəd göstərir ki, Azərbaycan və Türkiyə ortaq tarixdən güc alaraq gələcəyə birlikdə addımlayır, regional və beynəlxalq proseslərdə ortaq maraqlar əsasında çıxış edir.

Son illərdə iki qardaş dövlət arasında münasibətlərin dinamik inkişafı tarixi bağların müasir dövrdə daha da möhkəmləndiyini göstərir. Enerji, nəqliyyat, müdafiə, iqtisadiyyat, təhsil və humanitar sahələrdə həyata keçirilən birgə layihələr strateji tərəfdaşlığın real nəticələridir. Şuşa Bəyannaməsi isə bu əməkdaşlığı yeni səviyyəyə qaldıraraq onu müttəfiqlik münasibətləri müstəvisinə yüksəldib.

Qars müqaviləsindən Şuşa Bəyannaməsinədək uzanan yol həm də Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin ardıcıl inkişaf tarixidir. Bu yolun əsasını qarşılıqlı etimad, qardaşlıq, ortaq maraqlar və siyasi iradə təşkil edir. Tarix boyu müxtəlif sınaqlardan uğurla çıxan bu münasibətlər bu gün regionun ən güclü strateji tərəfdaşlıq və müttəfiqlik modeli kimi çıxış edir.

Şuşa Bəyannaməsi bir daha təsdiqləyir ki, Azərbaycan-Türkiyə birliyi müvəqqəti siyasi maraqlara deyil, dərin tarixi köklərə əsaslanır. Qars müqaviləsi ilə əsası qoyulan əməkdaşlıq ənənələri bu gün yeni məzmun qazanaraq davam etdirilir. Tarixi varislik üzərində qurulan bu müttəfiqlik gələcək nəsillər üçün də etibarlı yol xəritəsi olmaqla yanaşı, regionda sülhə, sabitliyə və tərəqqiyə xidmət edən mühüm amil kimi öz əhəmiyyətini qoruyur.

Səmədağa Hümbətov,

YAP Neftçala rayon təşkilatı ərazi partiya təşkilatının sədri

“İODİCO” MMC-nin əməkdaşı