Bəşər tarixinin müxtəlif dövrlərinə nəzər saldıqda bir həqiqət aydın görünür: dövlətlərin taleyi həmişə sakit və rahat zamanlarda müəyyən olunmur. Əksinə, ən mühüm qərarlar, ən böyük dönüşlər və gələcək nəsillərin həyatına təsir edən hadisələr məhz mürəkkəb və qeyri-müəyyən dövrlərdə baş verir. Tarix kitablarında böyük hadisələr haqqında çox yazılır, lakin həmin hadisələrin arxasında duran əsas amil adətən eyni olur – dövlətçilik məsuliyyəti, milli iradə və gələcəyi görmək bacarığı. Xalqların yaddaşında yaşayan bəzi tarixlər var ki, onlar təqvimdəki adi günlərdən fərqlənir. Çünki həmin günlər müəyyən bir hadisənin qeyd olunması ilə məhdudlaşmır, bütöv bir dövrün mahiyyətini özündə əks etdirir. 15 İyun – Milli Qurtuluş Günü də Azərbaycan xalqının tarixi yaddaşında məhz belə bir yer tutur. Bu tarix haqqında düşünərkən mənim üçün əsas məsələ hadisələrin sadə xronologiyası deyil. Daha vacib olan məqam həmin dövrdə dövlətin hansı təhlükələrlə üzləşməsi, xalqın hansı sınaqlardan keçməsi və gələcəyin hansı seçimlər üzərində qurulmasıdır. Tarixə məsafədən baxmaq üstünlüyü ondan ibarətdir ki, zaman hadisələrin emosional təsirini azaldır və onların həqiqi mahiyyətini daha aydın göstərir. 1990-cı illərin əvvəlləri Azərbaycan tarixinin ən mürəkkəb mərhələlərindən biri idi. Yenicə müstəqilliyini bərpa etmiş ölkə həm siyasi, həm iqtisadi, həm də hərbi baxımdan ciddi problemlərlə üz-üzə qalmışdı. Dövlət institutları formalaşma mərhələsində idi, idarəetmə sistemində qeyri-müəyyənlik hökm sürürdü, ölkənin müxtəlif bölgələrində gərginlik yaşanırdı. Ermənistanın hərbi təcavüzü nəticəsində torpaqlarımız işğal olunur, minlərlə insan doğma yurdlarından didərgin düşürdü. Belə bir dövrdə Azərbaycan dövlətçiliyinin gələcəyi ilə bağlı narahatlıqlar kifayət qədər ciddi xarakter daşıyırdı. Tarixdə elə məqamlar olur ki, hadisələrin sonrakı istiqaməti bir qərardan, bir addımdan və ya bir siyasi iradədən asılı qalır. Həmin məqamlarda məsuliyyət yükünü daşımaq hər kəsə nəsib olmur. Çünki böhran dövründə liderlik etmək sabit dövrdə idarəçilikdən tamamilə fərqli anlayışdır. Belə vaxtlarda verilən qərarlar həmin günün problemlərini həll etmir, gələcək onilliklərin inkişaf trayektoriyasını da müəyyən edir. 15 İyun 1993-cü il Azərbaycan tarixində məhz belə bir dönüş nöqtəsi oldu. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin xalqın tələbi ilə yenidən siyasi hakimiyyətə qayıdışı ölkədə dərinləşən böhranın qarşısının alınmasında, dövlət idarəçiliyinin bərpa edilməsində və sabitliyin təmin olunmasında mühüm rol oynadı. Həmin dövrdə atılan addımlar Azərbaycan dövlətçiliyinin qorunmasına, milli birliyin möhkəmlənməsinə və gələcək inkişaf strategiyasının formalaşmasına imkan yaratdı. Bu gün hadisələrə illərin prizmasından baxarkən aydın görmək mümkündür ki, sonrakı dövrlərdə əldə edilən uğurların təməlində məhz həmin mərhələdə formalaşan siyasi sabitlik dayanırdı. Dövlətin möhkəmlənməsi, iqtisadi islahatların həyata keçirilməsi, beynəlxalq əlaqələrin genişlənməsi, enerji strategiyasının uğurla reallaşdırılması və Azərbaycanın regionun aparıcı dövlətlərindən birinə çevrilməsi müəyyən tarixi qərarların məntiqi nəticəsi idi. Lakin mənə görə Milli Qurtuluş Gününün əhəmiyyəti keçmişdə baş vermiş hadisələrlə ölçülmür. Bu tarix daha geniş məna daşıyır. O, dövlətçiliyin nə qədər həssas və eyni zamanda nə qədər qiymətli anlayış olduğunu xatırladır. Dövlətin mövcudluğu çox vaxt təbii qəbul edilir. İnsanlar təhlükəsizlik, sabitlik və inkişaf şəraitində yaşadıqca bunların hansı çətinliklər hesabına əldə olunduğunu düşünmürlər. Halbuki tarix göstərir ki, dövlətçiliyin qorunması böyük məsuliyyət, siyasi müdriklik və milli həmrəylik tələb edir. Bu baxımdan 15 İyun mənim üçün həm də milli yaddaş günüdür. Çünki xalqın keçdiyi yolu xatırlamadan gələcəyi düzgün qiymətləndirmək mümkün deyil. Keçmişə qayıdış nostalji məqsədi daşımamalıdır. Tarixi öyrənməyin əsas məqsədi gələcəyi daha sağlam əsaslar üzərində qurmaqdır. Tarix özlüyündə müəllimdir və onun dərslərini unutmaq gələcəkdə eyni səhvlərin təkrarlanmasına səbəb ola bilər. Müasir dünyada geosiyasi proseslərin sürətlə dəyişdiyi, beynəlxalq münasibətlər sisteminin yeni çağırışlarla üzləşdiyi bir dövrdə dövlətçilik amilinin əhəmiyyəti daha aydın görünür. Güclü dövlət anlayışı artıq hərbi və iqtisadi göstəricilərlə ölçülmür. Güclü dövlət həm də milli birliyin, ictimai həmrəyliyin, strateji düşüncənin və vətəndaş məsuliyyətinin vəhdətidir. Bu dəyərlər isə təsadüfən yaranmır; onlar uzun illərin təcrübəsi və tarixi sınaqlar nəticəsində formalaşır. 15 İyun tarixinin ən böyük mesajlarından biri də məhz budur: dövlətçiliyin taleyi hər bir vətəndaşın taleyi ilə birbaşa bağlıdır. Güclü dövlət güclü cəmiyyət formalaşdırır, güclü cəmiyyət isə dövlətin dayanıqlığını təmin edir. Bu qarşılıqlı əlaqə xalqın inkişafının əsas şərtlərindən biridir.

Bu gün Azərbaycan öz tarixinin yeni mərhələsini yaşayır. Ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin tam bərpa olunması, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə aparılan genişmiqyaslı quruculuq işləri, beynəlxalq müstəvidə artan nüfuz və regional liderlik mövqeyi uzunmüddətli dövlətçilik strategiyasının nəticəsidir. Bütün bunlara nəzər salarkən 15 İyun tarixinin əhəmiyyəti daha aydın görünür. Çünki möhkəm təməl olmadan möhtəşəm bina inşa etmək mümkün olmadığı kimi, güclü dövlət də möhkəm siyasi əsaslar olmadan formalaşa bilməz. Milli Qurtuluş Günü keçmişə ehtiram deyil. Bu gün həm də gələcəyə baxışdır. O, bizə xatırladır ki, tarix xalqın yaddaşında yaşayan hadisələrin toplusu deyil; tarix həm də gələcək nəsillər üçün məsuliyyət daşımaq bacarığıdır. Dövlətçilik isə hər nəslin qoruyub növbəti nəslə ötürdüyü ən böyük mənəvi sərvətlərdən biridir. 15 İyun Azərbaycan tarixində qurtuluşun, siyasi uzaqgörənliyin, milli birliyin və dövlətçilik iradəsinin təcəssümü kimi yaşayır. İllər keçdikcə bu tarixin dəyəri daha aydın görünür, onun verdiyi dərslər isə aktuallığını qoruyub saxlayır. Çünki bəzi günlər təqvimdə bir tarix kimi qalır, bəzi günlər isə bütöv bir xalqın taleyinə çevrilir.

Fərid Mustafayev

YAP Yasamal rayon təşkilatının fəalı